Шымкент мектеп оқушыларына болашақ мамандықты таңдауға көмектесуде

15 қазан 2026 жыл. Шымкент қаласында өткен кешегі іс-шара қалалық білім беру жүйесінде жаңа белестің басталғанын айқын көрсетті. Қаланың тоғыз жоғары оқу орны өз есіктерін болашақ абитуриенттерге айқара ашып, алты жүзден астам жоғары сынып оқушысымен бетпе-бет кездесті. Бұл — жай ғана таныстыру шарасы емес, жастардың тағдырына нақты өзгеріс әкелуге бағытталған жүйелі жұмыстың бір буыны.
Мамандыққа бағдарлау іс-шарасы Шымкенттің Жастар ресурстық орталығының бастамасымен ұйымдастырылды. Кездесу барысында жоғары оқу орындарының өкілдері мамандықтар туралы, оқуға түсу шарттары туралы және қол жетімді білім гранттары туралы егжей-тегжейлі ақпарат берді. Мектеп оқушылары сұрақтарын тікелей университет өкілдеріне қоюға мүмкіндік алды. Мұндай ашық диалог форматы жастардың өз болашағына деген жауапкершілік сезімін оятады деп есептейді мамандар.
Іс-шараға қатысқан оқушылардың бірі — 10-сынып оқушысы Аяна Жумадил. Ол болашақта педиатр болуды армандайды. «Бүгінгі кездесу мен үшін өте пайдалы болды. Шымкенттің университеттерінде медицина бағыты бойынша білім гранттары барын, мамандық алудың нақты жолдарын білдім. Бұрын тек Алматы немесе Астанадағы университеттерді ойластырушы едім, ал енді туған қалада да мүмкіндіктер мол екенін түсіндім», — деді Аяна. Оның сөздері қатысқан жүздеген теңдестерінің пікірін де айқын бейнелейді — жастар мүмкіндіктер туралы жеткілікті ақпаратсыз қалып жатады, ал бір ғана кездесу олардың жоспарларын түбегейлі өзгерте алады.
Жастар ресурстық орталығының басшысы Жансерік Жуман іс-шараның ерекше мақсатына назар аударды. «Шымкенттің тоғыз университетінде бүгінгі күні игерілмеген білім гранттары бар. Бұл — жастарға берілетін тікелей мүмкіндік. Біздің міндетіміз — осы ақпаратты дұрыс жеткізу және жастарды оқуды жалғастыруға ынталандыру. Жыл сайын грант орындарының бір бөлігі пайдаланылмай қалады, ал бір жағынан оқымайтын, жұмыс істемейтін жастардың саны артып барады. Бұл — шешілуі тиіс қайшылық», — деп атап өтті ол. Орталық басшысының сөздері мәселенің тереңдігін айқын аңғартады: жүйедегі олқылықты ақпарат жетіспеушілігі де ушықтырып жатыр.
Іс-шарада ерекше назар аударылған мәселе — NEET санатындағы жастар тобы. Бұл — жұмыс істемейтін, оқымайтын және кәсіби даярлықтан өтпейтін жастарды белгілейтін халықаралық термин. Тоғыз айдың қорытындысы бойынша Шымкентте мұндай жастардың саны 5805 адамға жеткен. Бұл сан — кішкентай емес. Экономикалық тұрғыдан алғанда, жұмысқа да, оқуға да тартылмаған жастардың тобы қоғамға орасан зор шығын әкелуі мүмкін. «NEET санатын қысқарту — бұл тек статистиканы жақсарту емес, бұл жеке адамның тағдырына нақты ықпал ету», — дейді Шымкент қаласының білім басқармасы өкілі Дәурен Сейтқали. Іс-шара осы мақсатта да маңызды қадам болып табылады.
Тарихи тұрғыдан алғанда, мамандыққа бағдарлау жұмысы Қазақстанда кеңестік кезеңнен бері жүргізіліп келеді. Алайда бұрынғы тәжірибе мен қазіргі тәсіл арасында айтарлықтай айырмашылық бар. Бұрын мамандық таңдауда идеологиялық факторлар мен мемлекеттік жоспарлау шешуші рөл атқарса, бүгін жастар нарықтың қажеттіліктерін, жеке қабілеттерін және өзіндік ынтасын басшылыққа алады. Заман талабына сай мамандыққа бағдарлау тренингтері психологиялық тестілеуді, кәсіби тест тапсырмаларын және тәжірибелі мамандармен тікелей кездесулерді қамтиды. Осы іс-шарада да дәл осындай кешенді тренингтер өткізілді — мамандар оқушыларға өз қабілеттерін бағалауға, оқуға түсу нұсқаларын зерттеуге және өздеріне лайықты бағытты таңдауға көмектесті.
Республикалық деңгейде де бұл мәселе күн тәртібінде жоғары орын алып отыр. Қазақстанның 2025–2029 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму бағдарламасында жастардың жұмыспен қамтылу деңгейін арттыру және кәсіби білім беру жүйесін жетілдіру басымдық ретінде белгіленген. Шымкент — еліміздің үшінші ірі қаласы, үш миллионнан астам тұрғынымен республикаңың демографиялық қуаты шоғырланған орталықтардың бірі. Сондықтан мұндағы жастар саясатының сапасы тікелей ел болашағына ықпал етеді. Шымкенттің тәжірибесі бүгін жемісті нәтиже берсе, оны республика бойынша тарату болашақта қарастырылуы мүмкін, деп үміттенеді іс-шара ұйымдастырушылары.
Осы бір күннің өзінде алты жүзден астам жас жігіт пен қыздың болашаққа деген көзқарасы өзгерді, ойлары тұрақтады, ал кейбіреулері нақты шешімге келді. Аяна Жумадил сияқты жастар үшін бұл — тек ақпараттық кездесу емес, ол өз армандарын нақты жоспарға айналдырудың бастапқы нүктесі болды. Жастар ресурстық орталығы ұқсас іс-шараларды жүйелі түрде жалғастыратынын және алдағы айларда да жаңа форматтарда кездесулер өткізілетінін хабарлады. Жастарды оқуға, мамандыққа, еңбекке тарту — бұл қоғамның ең маңызды инвестициясы. Себебі бүгін мамандығын таңдаған жас — ертеңгі Қазақстанның тірегі.лық білім беру жүйесінде жаңа белестің басталғанын айқын көрсетті. Қаланың тоғыз жоғары оқу орны өз есіктерін болашақ абитуриенттерге айқара ашып, алты жүзден астам жоғары сынып оқушысымен бетпе-бет кездесті. Бұл — жай ғана таныстыру шарасы емес, жастардың тағдырына нақты өзгеріс әкелуге бағытталған жүйелі жұмыстың бір буыны.
Мамандыққа бағдарлау іс-шарасы Шымкенттің Жастар ресурстық орталығының бастамасымен ұйымдастырылды. Кездесу барысында жоғары оқу орындарының өкілдері мамандықтар туралы, оқуға түсу шарттары туралы және қол жетімді білім гранттары туралы егжей-тегжейлі ақпарат берді. Мектеп оқушылары сұрақтарын тікелей университет өкілдеріне қоюға мүмкіндік алды. Мұндай ашық диалог форматы жастардың өз болашағына деген жауапкершілік сезімін оятады деп есептейді мамандар.
Іс-шараға қатысқан оқушылардың бірі — 10-сынып оқушысы Аяна Жумадил. Ол болашақта педиатр болуды армандайды. «Бүгінгі кездесу мен үшін өте пайдалы болды. Шымкенттің университеттерінде медицина бағыты бойынша білім гранттары барын, мамандық алудың нақты жолдарын білдім. Бұрын тек Алматы немесе Астанадағы университеттерді ойластырушы едім, ал енді туған қалада да мүмкіндіктер мол екенін түсіндім», — деді Аяна. Оның сөздері қатысқан жүздеген теңдестерінің пікірін де айқын бейнелейді — жастар мүмкіндіктер туралы жеткілікті ақпаратсыз қалып жатады, ал бір ғана кездесу олардың жоспарларын түбегейлі өзгерте алады.
Жастар ресурстық орталығының басшысы Жансерік Жуман іс-шараның ерекше мақсатына назар аударды. «Шымкенттің тоғыз университетінде бүгінгі күні игерілмеген білім гранттары бар. Бұл — жастарға берілетін тікелей мүмкіндік. Біздің міндетіміз — осы ақпаратты дұрыс жеткізу және жастарды оқуды жалғастыруға ынталандыру. Жыл сайын грант орындарының бір бөлігі пайдаланылмай қалады, ал бір жағынан оқымайтын, жұмыс істемейтін жастардың саны артып барады. Бұл — шешілуі тиіс қайшылық», — деп атап өтті ол. Орталық басшысының сөздері мәселенің тереңдігін айқын аңғартады: жүйедегі олқылықты ақпарат жетіспеушілігі де ушықтырып жатыр.
Іс-шарада ерекше назар аударылған мәселе — NEET санатындағы жастар тобы. Бұл — жұмыс істемейтін, оқымайтын және кәсіби даярлықтан өтпейтін жастарды белгілейтін халықаралық термин. Тоғыз айдың қорытындысы бойынша Шымкентте мұндай жастардың саны 5805 адамға жеткен. Бұл сан — кішкентай емес. Экономикалық тұрғыдан алғанда, жұмысқа да, оқуға да тартылмаған жастардың тобы қоғамға орасан зор шығын әкелуі мүмкін. «NEET санатын қысқарту — бұл тек статистиканы жақсарту емес, бұл жеке адамның тағдырына нақты ықпал ету», — дейді Шымкент қаласының білім басқармасы өкілі Дәурен Сейтқали. Іс-шара осы мақсатта да маңызды қадам болып табылады.
Тарихи тұрғыдан алғанда, мамандыққа бағдарлау жұмысы Қазақстанда кеңестік кезеңнен бері жүргізіліп келеді. Алайда бұрынғы тәжірибе мен қазіргі тәсіл арасында айтарлықтай айырмашылық бар. Бұрын мамандық таңдауда идеологиялық факторлар мен мемлекеттік жоспарлау шешуші рөл атқарса, бүгін жастар нарықтың қажеттіліктерін, жеке қабілеттерін және өзіндік ынтасын басшылыққа алады. Заман талабына сай мамандыққа бағдарлау тренингтері психологиялық тестілеуді, кәсіби тест тапсырмаларын және тәжірибелі мамандармен тікелей кездесулерді қамтиды. Осы іс-шарада да дәл осындай кешенді тренингтер өткізілді — мамандар оқушыларға өз қабілеттерін бағалауға, оқуға түсу нұсқаларын зерттеуге және өздеріне лайықты бағытты таңдауға көмектесті.
Республикалық деңгейде де бұл мәселе күн тәртібінде жоғары орын алып отыр. Қазақстанның 2025–2029 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму бағдарламасында жастардың жұмыспен қамтылу деңгейін арттыру және кәсіби білім беру жүйесін жетілдіру басымдық ретінде белгіленген. Шымкент — еліміздің үшінші ірі қаласы, үш миллионнан астам тұрғынымен республикаңың демографиялық қуаты шоғырланған орталықтардың бірі. Сондықтан мұндағы жастар саясатының сапасы тікелей ел болашағына ықпал етеді. Шымкенттің тәжірибесі бүгін жемісті нәтиже берсе, оны республика бойынша тарату болашақта қарастырылуы мүмкін, деп үміттенеді іс-шара ұйымдастырушылары.
Осы бір күннің өзінде алты жүзден астам жас жігіт пен қыздың болашаққа деген көзқарасы өзгерді, ойлары тұрақтады, ал кейбіреулері нақты шешімге келді. Аяна Жумадил сияқты жастар үшін бұл — тек ақпараттық кездесу емес, ол өз армандарын нақты жоспарға айналдырудың бастапқы нүктесі болды. Жастар ресурстық орталығы ұқсас іс-шараларды жүйелі түрде жалғастыратынын және алдағы айларда да жаңа форматтарда кездесулер өткізілетінін хабарлады. Жастарды оқуға, мамандыққа, еңбекке тарту — бұл қоғамның ең маңызды инвестициясы. Себебі бүгін мамандығын таңдаған жас — ертеңгі Қазақстанның тірегі.