Ұлағат шағынауданы тұрғындары орталықтандырылған кәріз жүйесіне қосылды

2026 жылдың 15 қазанында Шымкент қаласының Ұлағат шағынауданы тұрғындары үшін маңызды жаңалық жарияланды: ауданда кәріз жүйесі толыққанды іске қосылып, 2 200-ден астам абонентке орталықтандырылған желіге қосылу мүмкіндігі берілді. Бұл оқиға — бірнеше жылға созылған, алдымен жоспарлау, кейін құрылыс, одан соң ақаулар мен мердігерлік дауларға толы ұзақ үдерістің логикалық қорытындысы.
Ұлағат шағынауданы — Шымкенттің өсіп келе жатқан аудандарының бірі. Соңғы онжылдықта қала халқының жылдам өсуіне байланысты жаңа тұрғын массивтері инфрақұрылымнан бұрын пайда болып жатты. Мыңдаған отбасы коммуналдық желілердің жетіспеушілігі салдарынан орталықтандырылған су бұру жүйесінсіз өмір сүрді. Нәтижесінде тұрғындар жергілікті шұңқырларды, ескірген жеке сорғыларды пайдалануға мәжбүр болды, бұл санитарлық жағдайды қиындатып, топырақ пен жер асты суларын ластау қаупін туғызды. Осындай жағдайда кәріз желісін тарту — халықтың өмір сапасын арттыруға бағытталған жобалау-сметалық құжаттама 2021 жылы мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысын алды. Алдын ала бағалаулар бойынша жобаның жалпы ауқымы 40,9 шақырымдық желіні қамтыды.
Құрылыс жұмыстары 2022–2023 жылдары бюджет қаражатына жүргізілді. Мердігер ретінде «АлемСтрой-1» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі тағайындалды. Алайда жоба аяқталғаннан кейін, 2024 жылдың соңында нысанды қабылдау актісі ресімделгенде бірден бірқатар ауыр кемшіліктер анықталды. Жұмыстардың орындалу көрсеткіші қағаз жүзінде 100 пайыз деп белгіленген болса да, шындықта төрт көшеде жалпы ұзындығы шамамен 700 метр кәріз құбыры мүлдем тартылмаған, кәріз-сорғы станциясы жұмыс істемеген, бірқатар құдықтар бітеліп тазартылмаған, жол жабыны да бұрынғы қалпына келтірілмеген екен. Бұл — тек техникалық қателік емес, мемлекеттік қаражатты тиімсіз пайдаланудың, бақылаудың жеткіліксіздігінің айқын белгісі.
Шымкент қаласының Энергетика және инфрақұрылымды дамыту басқармасының бастығы Бауыржан Сейткали бұл мәселе туралы пікір білдіре отырып: «Мердігердің міндеттемелерін толық орындамауы — бұл азаматтарға тікелей залал келтіреді. Тиісті тексеру жүргізіліп, мердігерге заңда белгіленген шаралар қолданылды. Біз бұл жағдайдан сабақ алып, болашақта мұндай бақылаусыздыққа жол бермеуді мақсат тұтамыз», — деді. Оның сөзінше, кемшіліктерді жою барысында жетіспейтін желілерді тарту мен сорғы станциясын жөндеу демеушілік қаражат есебінен жүзеге асырылды — бұл жағдай жергілікті бюджетке қосымша жүктеме болмаса да, мердігердің жауапкершілігі алдын ала айқындалуы тиіс мәселе болып қала береді.
Ұлағат шағынауданының тұрғыны, жергілікті белсенді Зауреш Омарова өз ойларымен бөлісті: «Біз бұл желіні бірнеше жыл күттік. Кейде үміт үзгіміз келді. Енді жүйе іске қосылды — бұл бізге таза тұрмыс, денсаулық және ыңғайлылық деген сөз. Балаларымыз үшін де маңызды». Оның сөздері — жобаның тек техникалық емес, қоғамдық-гуманитарлық маңызын айқын сипаттайды. 2 200-ден астам абонент — бұл жүздеген отбасы, мыңдаған адам. Олардың күнделікті тұрмыс сапасы кәріз желісінің жұмыс істеуіне тікелей байланысты.
Қала деңгейінде бұл жоба жалпы Шымкенттің коммуналдық инфрақұрылымын жаңғырту бағдарламасының бір бөлігі болып табылады. Республикалық деңгейде де мұндай мәселелер өткір күн тәртібіне ие. Қазақстанда 2021–2025 жылдарға арналған тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты дамыту бағдарламасы аясында елдің әртүрлі өңірлерінде су бұру желілерін жаңарту немесе жаңадан тарту жобалары жүзеге асырылуда. Мамандардың бағалауынша, Қазақстанда ауылдық жерлерде тұратын халықтың елеулі бөлігі — кейбір деректер бойынша 30 пайыздан астамы — осы күнге дейін орталықтандырылған кәріз жүйесіне қосылмаған. Ал қалалық шеткері аудандарда да жағдай тым жақсы емес.
Болашаққа қарағанда, Ұлағат шағынауданындағы жаңа кәріз желісінің іске қосылуы бірнеше оң салдар туғызады деп болжануда. Біріншіден, аудандағы санитарлық-эпидемиологиялық жағдай жақсарады: жер асты суларының ластану қаупі азаяды, инфекциялық ауру тарату тәуекелі төмендейді. Екіншіден, жылжымайтын мүлік нарығы тұрғысынан орталықтандырылған желіге қосылған үйлер мен пәтерлердің бағасы артуы мүмкін. Үшіншіден, аудан тұрғындарының жаңа ауданды таңдауға ынталылығы күшейеді, бұл қаланың кеңеюіне де серпін береді. «Су құбыры және кәріз басқармасы» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорнына жүгінуді ұсынғаннан кейін, жаңа абоненттерге eGov электрондық үкімет порталы арқылы өтінім беру мүмкіндігі берілген — бұл цифрландыру тұрғысынан да маңызды қадам.
Ұлағат шағынауданындағы кәріз жүйесінің іске қосылуы — бір мезгілде бірнеше сабақты қамтитын оқиға. Жобаның ұзаққа созылуы, мердігер тарапынан жіберілген кемшіліктер, демеушілік қаражатты пайдалану арқылы ақауларды жою — бұлар мемлекеттік сатып алу мен нысандарды пайдалануға қабылдау үдерісін жетілдіруді талап ететін жүйелік мәселелерді көрсетеді. Алайда нәтижесінде мыңдаған отбасы лайықты өмір сүру жағдайына ие болды. Бұл — де-факто жеңіс, бірақ оны алу жолы мінсіз емес еді. Бодашақта осындай жобалар мердігерлік тәртіпті қатаң бақылаумен, уақтылы аудитпен және азаматтарға нақты ақпарат берумен жүзеге асырылса — Шымкент пен тұтас Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымы сапалы сатыға шығатыны анық.