Жылу маусымы қарсаңында газ қауіпсіздігі: Шымкент тәжірибесі бүкіл елге үлгі бола ала ма?

21 қазан 2026 жылы Шымкент қаласының газтехникалық қызметі жылу маусымы басталар алдында тұрғындарға маңызды ескерту жасады: газ жабдықтарының ақаулығы тек мүлік зақымдануына ғана емес, адам өміріне де тікелей қауіп төндіреді. Мамандардың айтуынша, тиісті техникалық қызмет көрсетілмеген газ аспаптары — оттық газ ағып кету, газ-ауа қоспасының жарылысы және көміртегі тотығымен уланудың басты себептерінің бірі болып табылады. Бұл мәселе тек оңтүстік астананың ғана емес, бүкіл Қазақстанның өткір әлеуметтік проблемасы екені күннен-күнге айқындала түсуде.
Шымкент — халқы үш миллионнан асқан Қазақстандағы ірі қалалардың бірі. Мұнда газбен жабдықталған тұрғын үйлердің саны жыл сайын өсіп келеді. Газтехникалық қызмет орынбасары Жандос Ордабаевтың хабарлауынша, биыл ғана алдын алу және түсіндіру шаралары 149 257 жеке және көпқабатты тұрғын үйде жүргізілген. Бұл — қаланың газ инфрақұрылымының қаншалықты кең ауқымды екенін айқын көрсететін сан. Тексерулер барысында 925 абонент газ жабдықтарын пайдалану ережелерін бұзғаны анықталып, олар заңнамалық шараларға тартылды. «Бұл — жылына жинақталып қалатын проблема. Адамдар жазда немесе көктемде жабдықтары туралы ойламайды, ал қыста пайдаланғанда ғана ақаулықтар білінеді», — деді Ордабаев.
Газ қауіпсіздігі мәселесі Қазақстанда жыл сайын өзекті болып қалады. Төтенше жағдайлар министрлігінің статистикасына сәйкес, елімізде жыл сайын газ жабдықтарының ақаулығынан туындаған 200-ден астам оқиға тіркеледі, олардың ішінде жарылыс, өрт және уланулар кіреді. Атап айтқанда, соңғы үш жылда тек оңтүстік өңірде ғана бұл санат бойынша ондаған жанұя ауыр жағдайға тап болды. Ресейде, Украинада, Беларусьте де ұқсас статистика жылма-жыл қайталанып келеді — бұл постсоветтік кеңістікте ескіре бастаған тұрғын үй газ жүйесінің кешенді мәселе екенін дәлелдейді. Шымкенттің биылғы тәжірибесі — жай статистика ғана емес, жүйелі тәсіл мен нақты жұмыстың нәтижесі.
Маманның атап өткен ең жиі кездесетін проблемалардың бірі — газды су жылытқыштарының мұржасын дұрыс шығармау. «Кейде мұржаны тек қабырғадағы тесік арқылы сыртқа шығарып тастайды. Бұл қауіпсіздік талаптарына сәйкес келмейді. Қабырғадан шыққаннан кейін мұрја шатыр деңгейінен кем дегенде жарты метр биікте болуы тиіс», — деп түсіндірді Жандос Ордабаев. Бұл кезейсоқ ережеден ауытқу емес — тек Шымкенттің өзінде осы жылдың жазында газ мұржасының дұрыс орнатылмауы салдарынан бір жанұяда уланушы оқиға тіркелгені белгілі. Бала мен ата-анасы ауруханаға жеткізілген сол оқиға мамандарды профилактикалық жұмысты күшейтуге итермелеген болатын.
Газ жабдықтарын рұқсатсыз орнату да проблемалардың айтарлықтай бөлігін құрайды. Тұрғындардың бір бөлігі шығынды азайту мақсатында газды колонкаларды, жылыту қазандарын және басқа жабдықтарды лицензиясыз шеберлер арқылы, тиісті рұқсат құжаттарынсыз орнатып жатады. Заң бойынша бұл тікелей тыйым салынған іс-әрекет болып саналады. Жаңа немесе қосымша жабдықты іске қосу үшін алдын ала газбен қамтамасыз ету ұйымында барлық құжаттарды ресімдеу міндетті. «Рұқсатсыз жасалған жұмыс — бұл тек заң бұзушылық емес, бұл отбасыңыздың өміріне тіккелей қауіп», — дейді Шымкент қала прокуратурасының газ қауіпсіздігі мәселелері жөніндегі маманы Асель Нұрланова. — «Тиісті біліктіліксіз орнатылған жабдықтың ақаулары бірден байқалмайды, бірақ суық мезгілде жарылыс немесе уланумен аяқталуы мүмкін».
Мамандар тұрғындарға желдету және түтін өткізгіш жүйелерінің жай-күйін үнемі тексеріп тұруды ерекше ұсынады. Бұл жүйелердің жарамдылығы жылу маусымында өзекті маңызға ие болады, өйткені тиімді желдетусіз бөлмеде жанған газдың өнімдері — оның ішінде өлімге апаратын көміртегі тотығы — бөлмеде жиналып қалуы мүмкін. Желдету каналдарын тазалауды жылына кем дегенде бір рет мамандандырылған ұйымдарға тапсыру ұсынылады. Тұрмыстық газ жабдықтарына техникалық қызмет көрсету шартын жасасу да міндетті шара ретінде қарастырылуда.
Сарапшылар бұл проблеманың тек техникалық емес, психологиялық та өлшемі бар екенін баса айтады. Қарапайым тұрғындардың басым бөлігі газ жабдықтарының апатқа алып келуі мүмкін ақауларын дер кезінде анықтай алмайды. Сол себептен мемлекеттік деңгейде газ қауіпсіздігі мәдениетін қалыптастыру — бүгінгі күннің маңызды міндеті. Шымкент тәжірибесі осы бағытта нақты қадамдар жасалып жатқанын көрсетеді: 149 мыңнан астам үйде профилактикалық жұмыстардың жүргізілуі — бұл ауқымды және жүйелі жұмыс. Алайда тексерулердің тиімділігі тек нәтижелерден ғана емес, қоғамдық мінез-құлықтың өзгеруінен де байқалуы тиіс.
Жылу маусымы қарсаңындағы бұл алдын алу шаралары бүкіл ел бойынша таралуы тиіс тәжірибе. Шымкент жолын ұстанған қала газ апаттары санын едәуір азайтуға қол жеткізетіні сөзсіз. Азаматтардың газ жабдықтарын мезгілінде тексертуі, мұрجаларды дұрыс орнатуы, рұқсат құжаттарын ресімдеуі — бұлардың бәрі ұсақ формальдылықтар емес, өз жанұяңның өмірін сақтаудың нақты кепілдіктері. Газ — адамзатқа ыңғайлылық сыйлаған, бірақ дұрыс қарамаған жағдайда аяусыз болатын табиғат күші.