Таза су — таза болашақ: Шымкент қаласы ауыз сумен қамтамасыз етуде тарихи белеске жетті

2026 жылдың 20 қазанында Шымкент қаласы әкімдігі ауыз сумен қамтамасыз ету саласындағы маңызды жетістікті жариялады: қалада орталықтандырылған ауыз су жүйесімен қамту көрсеткіші 99,5 пайыздан 100 пайызға жетті. Бұл — тек сандық көрсеткіш қана емес, жылдар бойы жүргізілген жүйелі жұмыстың, мыңдаған тұрғынның тұрмыс сапасының нақты жақсаруының айқын дәлелі.
Бүгінде қалада 81 елді мекен ауыз су жүйесімен толық қамтылған. Бұл жетістікке жету оңай болмады. Соңғы жылдарда қала аумағы қарқынды өсіп, жаңа шағын аудандар мен тұрғын массивтер пайда болды, халық саны ұлғайды. Осы өсумен бір мезгілде инфрақұрылымды дамыту — үкімет пен жергілікті биліктің алдына үнемі күрделі міндет қойып келді. Алайда 2025 жылы жүргізілген кешенді жұмыстар бетбұрыс нүктесіне айналды.
Атап айтқанда, 2025 жылы Қызылжар-2, Ақжайық және Тұран шағын аудандарында (Қайтпас-1 аумағы) ауыз су жүйелеріне қосу, яғни абоненттеу жұмыстары толық аяқталды. Бұл аудандардың тұрғындары бұған дейін жеке ұңғымаларға немесе сыртқы көздерден тасымалданатын суға тәуелді болып, сапасыз және қымбат суды пайдаланып келді. Енді олар орталықтандырылған жүйеге қосылып, ауыз судың мемлекеттік стандарттарына сай таза суды тікелей алуға мүмкіндік алды. Сонымен қатар, демеушілік қаражаты есебінен Текесу мен Айкөл елді мекендеріне 32 шақырым су құбыры тартылды. Бұл жобаның жалпы құны 257 миллион теңгеден астам болды. Нәтижесінде қосымша 11 мың адам сапалы ауыз суға қол жеткізді.
Шымкент қаласының ауыз су жүйесін дамыту тарихына үңілсек, бұл проблема ондаған жыл бойы өткір тұрғанын байқаймыз. Кеңестік дәуірде салынған су тарату желілері тозды, жаңа аудандар ескі жүйеге қосыла алмады. 1991 жылдан кейін экономикалық дағдарыс кезеңінде инфрақұрылымға инвестиция тоқтап, су шаруашылығы ауыр жағдайға тап болды. Халықаралық ұйымдардың бағалауынша, Орталық Азияның ірі қалаларында орталықтандырылған ауыз сумен қамту деңгейі 2000 жылдары 60-70 пайыздан аспады. Сондықтан бүгінгі 100 пайыздық қамту — бұл шын мәнінде тарихи жетістік.
Шымкент қаласы су шаруашылығы бөлімінің басшысы Ерлан Сейітов бұл туралы былай деді: «Бізге 100 пайызға жету үшін бірнеше жыл қажет болды. Тек техникалық жұмыс емес, тұрғындармен жұмыс, демеушілерді тарту, жобалау — барлығы үлкен күш пен уақытты талап етті. Бірақ нәтиже өз алдына сөйлейді: мыңдаған отбасы таза суға қол жеткізді. Бұл — қалаға деген сенімнің, бірігіп жұмыс істеудің жемісі». Тұрғындар арасында да жаңалықты жылы қабылдаушылар жетерлік. Ақжайық шағын ауданының тұрғыны, үш баласының анасы Гүлнар Бекова: «Бұрын суды сатып алып ішетінбіз. Ай сайынғы шығын отбасы бюджетіне ауыртпалық болды. Ал енді кран аштық — таза су ағады. Бұл бізге үлкен жеңілдік», — деп қуанышын жасыра алмады.
Дегенмен, қалалық биліктің алдынан жаңа міндеттер де кесіп өтіп жатыр. Шымкент өсуін тоқтатпайды: жаңа тұрғын массивтер, жаңа аудандар жыл сайын пайда болуда. Қазіргі таңда Таскен, Исфиджаб, Қазығұрт стансасы, Гидрогеолог, Орманшы елді мекендері, сондай-ақ жаңа құрылыс аумақтары — Оңтүстік, Ақжайық, Жиделі елді мекендері әлі де жеке меншік сумен қамтамасыз ету көздеріне тәуелді. Бұл аудандар үшін ауыз су жүйесінің құрылысын кезең-кезеңімен жүзеге асыру жоспарланған, сәйкес жобалау-сметалық құжаттамалар әзірленуде. Ең алдымен Оңтүстік тұрғын алабын ауыз сумен қамтамасыз ету бойынша нақты құрылыс жұмыстары қазірдің өзінде жүргізіліп жатыр. Бұл — 100 пайыздық қамту деңгейін сақтап қалу үшін алдағы жылдарға арналған стратегиялық бағыт.
Сарапшылардың пікірінше, ауыз суға қол жеткізу — бұл тек тұрмыстық мәселе ғана емес, халықтың денсаулығына, балалар өліміне, экономикалық белсенділікке тікелей ықпал ететін факторлардың бірі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректеріне сүйенсек, таза ауыз суға қол жеткізілуі ішек жұқпалы аурулары деңгейін орта есеппен 25-30 пайызға азайтады. Ал Қазақстан Республикасының «Денсаулық» мемлекеттік бағдарламасы аясында да ауыз сумен қамтамасыз ету халықтың өмір сапасын арттырудың негізгі бағыттарының бірі ретінде анықталған.
Экономикалық тұрғыдан алғанда, бұл жобалар жергілікті бюджет пен демеушілік инвестициялардың ұтымды үйлесімінің үлгісі болып табылады. Ірі инфрақұрылымдық нысандарды тек мемлекет қаржысымен ғана салу мүмкін емес екені практикада дәлелденген. 257 миллион теңгені демеушілер тартудың өзі — жеке сектор мен азаматтық қоғамның қалалық даму процестеріне белсенді қатысуының айқын мысалы. Осы модельді болашақта жалғастыру қалаға жаңа инфрақұрылымдық жобаларды жылдамырақ іске асыруға мүмкіндік береді.
Шымкент қаласының бүгінгі жетістігі — тек ағымдағы есептің жабылуы ғана емес. Бұл — адамдар үшін, олардың денсаулығы мен тұрмыс сапасы үшін жасалған нақты қадам. Алдағы жылдары жаңа аудандарды да жүйеге қосу арқылы бұл табыстың тұрақтылығын қамтамасыз ету — қалалық биліктің бірінші кезектегі міндеті болып қала береді.