Шымкент жарығы: қала электр энергиясымен жабдықтаудың жаңа дәуіріне қадам басуда

20 қазан 2026 жыл. Оңтүстік Қазақстанның іргелі орталығы — Шымкент қаласы электр энергетикасы саласында тарихи маңызды кезеңді бастан кешіруде. Биыл 81 елді-мекен толық электр қуатымен қамтылды, ал мемлекеттік бюджет есебінен жалпы құны 20 миллиард 540 миллион 800 мың теңгеге бағаланатын 8 ірі жоба бір мезгілде іске асырылуда. Бұл тек бір қаланың ғана емес, бүкіл аймақтың энергетикалық тәуелсіздігі мен тұрақты дамуы жолындағы айқын қадам болып саналады.
Шымкент — Қазақстанның үш миллионнан астам тұрғыны бар республикалық маңызы бар қаласы. Соңғы он жылда халық саны күрт өсіп, жаңа тұрғын аудандары қарқынды дамыды. Алайда осынау демографиялық өсумен бірге энергетикалық инфрақұрылымның ескіруі де күн тәртібіндегі өткір мәселеге айналды. Ескі желілер жүктемені көтере алмай, кернеу тұрақсыздығы тұрғындар мен кәсіпкерлер арасында наразылық тудырды. Сондықтан да қазіргі жүргізіліп жатқан кешенді жұмыстар — жай ғана жоспарлы жаңғырту емес, уақыт талабынан туындаған қажеттілік.
Бүгінгі таңда Сайрам, Сәуле (275-орамы), Қайнарбұлақ сияқты жаңа тұрғын аудандарында және Тұран-10 тарату бекетінің ішкі орамдық жүйелері үшін электрмен жабдықтау құрылысы жалғасуда. Бұл жобалардың аяқталуы 24 000 тұрғынды сапалы және үздіксіз электр энергиясымен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Қала басқармасының энергетика бөлімінің басшысы Асқар Нұрмағамбетовтің айтуынша, "Бұл жобалар жай желі тартумен шектелмейді — біз жүйені болашаққа бейімдеп, сандық басқару мүмкіндіктерін де ескеріп жатырмыз. Тұрғындар бұдан былай кернеу ауытқуынан зардап шекпейді." Шынында да, заманауи жобалау стандарттарына сәйкес салынып жатқан қосалқы станциялар мен тарату желілері қаланың алдағы 20-30 жылдағы энергия қажеттілігін қанағаттандыра алады деп болжануда.
Өнеркәсіп секторы да осы жаңартулардан өз үлесін алуда. Сауда-логистикалық орталыққа инженерлік желілерді жеткізу, "Dala Construction" жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне электр желілерін тарту және Жұлдыз индустриалды аймағындағы темір жол салу жобалары қатар жүргізілуде. Бұл инфрақұрылымдық шаралар аймақтың инвестициялық тартымдылығын арттырып, жаңа кәсіпорындар мен жұмыс орындарының пайда болуына тікелей жол ашады. Экономист Гүлнар Бейсенованың бағалауынша, жаңа өнеркәсіптік аудандарды сапалы энергиямен қамтамасыз ету алдағы үш жылда аймаққа кемінде 150 миллиард теңгеге жуық инвестиция тартуы мүмкін. "Энергетика — бизнестің тамыры. Оның тұрақтылығы болмай, ірі өндіріс те, логистика да дами алмайды," — дейді ол.
220/110/6 кВ "Қазығұрт" қосалқы станциясының жүктемесі 100 пайызға жеткен жағдайда қосымша 125 МВт қуаттылықтағы автотрансформатор орнатылуда. Сонымен бірге "Бадам өзені бойында 110/10 кВ қосалқы станция және 110 кВ электр желісі" жобасы аясында "Стандарт Стилл" зауытына электр желісін жеткізу жұмыстары жалғасуда. "Ақжар" қосалқы станциясының құрылысы аяқталғаннан кейін қаланың оңтүстік-батыс бөлігі — Құрсай, Қазығұрт, Сауда-логистикалық орталық және Батыс шағынаудандары сапалы электр қуатымен үздіксіз қамтамасыз етілетін болады. Бұл аталмыш аудандарда жылдар бойы өткір мәселе болып келген энергия тапшылығына нүкте қойылатынын білдіреді.
2027–2029 жылдарға арналған жоспарлар одан да ауқымды. "Ынтымақ", "Тұран", "Шымсити", "ТЛЦ-2" атауларымен белгілі 110/10 кВ қосалқы станциялар, сондай-ақ "ИЗ Жұлдыз", "ИЗ Бозарық-2" индустриалды аймақтарының нысандары, 220/110/10 кВ "Бозарық" станциясының қуаттылығын ұлғайту және 220 кВ "Қызылсу" қосалқы станциясының жобалары әзірленуде. Барлығы 8 нысанды қамтитын бұл бағдарлама қаланың энергетикалық магистральдарын түбегейлі жаңартып, резервтік қуат мүмкіндіктерін едәуір арттырады. Жобалаушылардың есебі бойынша, аталған инфрақұрылым 2030 жылға дейін Шымкенттің болжамды энергия тұтынуының 35 пайыздан астамын жаба алады.
Барлық жоспарлардың ішіндегі ең ірісі — Шымкент қаласында 500 МВт қуаттылықтағы бу-газ қондырғысының салынуы. Мердігер ретінде халықаралық тәжірибесі бар NextGen Power Systems Ltd компаниясы белгіленіп, құрылыс жұмыстары жақын арада басталып, алдағы үш жылда аяқталуы тиіс. Мамандар бұл қондырғыны аймақтың энергетикалық тәуелсіздігінің кілті деп бағалайды. Энергетика саласының сарапшысы Болат Дүйсенов: "500 МВт — бұл тек сандық көрсеткіш емес. Бұл Шымкент пен бүкіл Оңтүстік Қазақстанның өзге аймақтарға тәуелділігінен арылуы дегенді білдіреді. Алдағы онжылдықта мұндай стратегиялық объектілер қаланың экономикалық серпілісін қамтамасыз етеді," — дейді.
Шымкенттегі энергетикалық жаңғырту — Қазақстанның жалпы ұлттық даму стратегиясымен үндесетін үлкен процестің бір бөлігі. Дамыған елдердің тәжірибесі көрсетіп отырғандай, тұрақты және сапалы энергиямен қамтамасыз ету тек тұрмыстық жайлылықтың ғана кепілі емес — ол өнеркәсіптің өсуін, инвестицияның ағылуын, халықтың тұрмыс деңгейінің жақсаруын тікелей анықтайды. Бүгін Шымкент қаласының тұрғындары, кәсіпкерлер мен өнеркәсіпшілер жүргізіліп жатқан жұмыстарды зор үміт пен сеніммен қарсы алуда. Жаңа станциялар, заманауи желілер және ауқымды жылу-электр қондырғысы — бұлардың барлығы бірігіп, Шымкентті аймақтың энергетикалық қуатты орталығына айналдыруға қызмет етеді. Бастапқы кезең жоспарлы жүріп жатыр, мерзімдер сақталуда — бұл азаматтарға болашаққа деген сенімді нығайтады.