Қала кәрізге тартылуда: Инфрақұрылым жаңарту жолындағы үлкен қадамдар

Қазақстанның қалалары мен елді мекендерінде коммуналдық инфрақұрылымды жаңарту жұмыстары соңғы жылдары айтарлықтай жеделдеді. 20 қазан 2026 жылы жергілікті биліктің мәлімдеуінше, қалада су бұру жүйесін кеңейту бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстар жаңа кезеңге аяқ басты. Тек бір ғана жылда алты елді мекенде ішкі орамдық кәріз желілерінің және бір коллектордың құрылысы аяқталып, аймақтың санитарлық жағдайын жақсартуға мықты үлес қосылды. Бұл қала тұрғындары үшін аса маңызды оқиға, өйткені санитарлық инфрақұрылымның дамуы тікелей халықтың денсаулығына, тұрмыс сапасына және аймақтың инвестициялық тартымдылығына әсер етеді.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстанның көптеген аймақтарында су бұру жүйесі кеңестік дәуірде салынған ескі желілерден тұрады. Он жылдар бойы жөндеусіз қалған бұл инфрақұрылым халықтың өсуімен қатар қарқынды тозып, авариялар мен экологиялық проблемалардың тұрақты көзіне айналды. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында қаражат жетіспеушілігінен салынбай қалған су бұру желілері бүгінде елді мекендердің значительнуй бөлігін коммуналдық мүмкіндіктерден айырып отырды. Осы мәселені шешу мемлекеттік деңгейде артықшылыққа айнала бастаған кезде, жергілікті атқарушы органдар жаппай жаңарту бағдарламаларын іске қоса бастады.
Қазіргі жағдайды бағалайтын болсақ, аудандағы 81 елді мекеннің тек 27-сі ғана су бұру жүйесімен қамтамасыз етілген. Бұл деректер 54 елді мекеннің әлі де кәріз желісінсіз өмір сүріп жатқанын көрсетеді. Алайда жалпы қамту көрсеткіші 70 пайызды құрайтыны — жылдар бойы жасалған жұмыстардың нәтижесі. 2025 жылы Солтүстік-Батыс және Достық елді мекендерінде кәріз желілерінің құрылысы толық аяқталды. Бұл жетістік жергілікті тұрғындар үшін тек техникалық мәселенің шешімі ғана емес, өмір сапасының түбегейлі жақсаруын білдіреді. Өйткені кәріз жүйесі болмаған жерлерде жер асты суларының ластануы, аурулардың таралуы сияқты байыпты экологиялық қауіптер туындайды.
Жергілікті атқарушы органның коммуналдық шаруашылық бөлімінің басшысы Асқар Мұхамедов бұл жайлы өз пікірін ортаға салды: «Кәріз жүйесін дамыту — бұл тек санитарлық мәселе ғана емес, бұл халықтың денсаулығы мен қауіпсіздігі туралы мәселе. Біз жылдан-жылға жаңа елді мекендерді қамтып, аймақтың коммуналдық инфрақұрылымын Қазақстанның өркениетті қалаларының деңгейіне жеткізуге тырысып жатырмыз». Сарапшылардың пікірінше, кәріз жүйесімен қамтамасыз ету деңгейі тікелей аймақтың экономикалық дамуымен байланысты: инвесторлар жетілген инфрақұрылымы бар аймақтарды артық көреді, ал тұрғындар да санитарлық жағдайды тұрғылықты жер таңдаудағы маңызды факторлардың бірі ретінде қарастырады.
2026 жылы жоспарланған жұмыстар одан да кең ауқымды. Тұран, Айқап, Мирас-Шапағат 2 және Базарқақпа елді мекендерінде кәріз желілерінің салынуы, Шымсити кәріз коллекторының іске қосылуы, сонымен қатар қала орталығында 18 көшеде жер асты желілерінің тартылуы жоспарда бар. Бұл жұмыстардың жоспарланған мерзімде аяқталуы аймақтың жалпы қамту деңгейін айтарлықтай арттырады деп күтілуде. Азаматтарды алаңдататын мәселе — жұмыстардың уақытылы жүргізілуі мен сапасының сақталуы. Тұрғын Гүлзира Сейтқалиева атап өтті: «Біз ондаған жыл бойы кәріз жоқ тіршілік еттік. Ең соңында бізге де жол жетті. Тек жұмыстары жоспарланған уақытта бітіп, сапалы болса екен деп тілейміз».
Ерекше назар аударатын мәселе — қаланың жедел өсуіне орай жаңа, қуаттылығы 410 мың текше метр болатын кәріз тазалау қондырғысын кезең-кезеңімен іске асыру жоспары. Бұл — аймақтың инфрақұрылымдық дамуындағы стратегиялық шешім. Заманауи кәріз тазалау қондырғылары тек ластанған суды тазалап қана қоймайды, сонымен бірге экологиялық нормаларды сақтауға, су ресурстарын үнемдеуге мүмкіндік береді. Гидрология саласының сарапшысы Нұрлан Байқадамов: «410 мың текше метрлік қуат — бұл қаланың ондаған жылға жеткілікті резервті алдын ала қамтамасыз ету дегенді білдіреді. Мұндай стратегиялық жоспарлау дұрыс, өйткені инфрақұрылымды болашаққа есептеп салу — қымбат жөндеулерден арзан» деп баяндады.
Халықаралық тәжірибеге үңілсек, су бұру жүйесімен толық қамтылу экономикалық дамудың маңызды индикаторы болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, кәріз жүйесінің болмауы іш сүзегі, дизентерия және басқа да жұқпалы аурулардың таралуына тікелей ықпал етеді. Орта Азия елдерінің тәжірибесін зерттеген ғалымдар кәріз инфрақұрылымына жұмсалған әрбір доллар болашақта денсаулық сақтауға кететін шығынды үш-төрт есе азайтады деп есептейді. Сол себепті бүгінгі жұмыстар — тек ағымдағы мәселені шешу ғана емес, болашаққа жасалып жатқан ұзақ мерзімді инвестиция.
Аймақ тұрғындары мен сарапшылар биліктің инфрақұрылымды жаңартудағы жүйелі ұстанымын оң бағалай отырып, жұмыстардың қарқынын одан ары жеделдету керектігін атап өтеді. 54 елді мекеннің кәрізбен қамтылуын қамтамасыз ету — ауқымды мақсат. Алайда бүгінгі нәтижелер дұрыс бағытта жылжып жатқандықтың айғағы. Шымсити коллекторы мен 18 қала көшесіндегі желілер іске қосылған сәтте қалың жұртшылықтың тыныс-тіршілігі жеңілдейді, аудан экологиялық жағдайы да елеулі жақсарады деп күтілуде. Қала кәрізге тартылуда — және бұл жолда туындаған ілгерілеу нақты өмірге айналып жатыр.