Қала жарықтандырылды: 30 пайыздан 100 пайызға дейінгі тарихи жол

Қала жарықтандырылды: 30 пайыздан 100 пайызға дейінгі тарихи жол
2026 жылдың 20 қазанында Қазақстанның ірі қалаларының бірі өзінің коммуналдық инфрақұрылымын дамыту тарихында елеулі бетбұрысқа қол жеткізді — қаланың барлық көшелері толықтай сыртқы жарықтандырумен қамтамасыз етілді. Бұл жетістік бір жылдан астам уақытқа созылған жүйелі жұмыстың, мемлекеттік бастамалар мен жеке демеушіліктің бірлескен нәтижесі болды. Қарапайым санға айналдырсақ, 2023 жылы тек 2 028 көше ғана жарықтандырылған болатын — бұл жалпы 6 714 көшенің небәрі 30 пайызы. Бүгінде ол сан жүз пайызға жетті.
Бір қарағанда бұл жай ғана статистикалық жетістік секілді көрінуі мүмкін. Алайда қаланың жартысынан көбі жарық болмай, тұрғындар кешкісін қараңғы, қауіпсіздігі төмен көшелермен жүруге мәжбүр болған уақытты еске алсақ, осы өзгерістің ауқымы мен маңызы айқындала түседі. Жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасы 2024 жылдан бастап жұмыс қарқынын шамамен жиырма есеге арттырып, тіпті маманданған мекемелер үшін де бұл қысқа мерзімде айтарлықтай нәтиже болды. Қосымша жарықтандырылған 4 561 көшенің үстіне жеке демеушілердің қолдауымен тағы 125 көше жарқырай бастады.
Қала жарықтандыру мәселесі Қазақстанда ұзақ жылдар бойы шешімін күткен өткір мәселелердің бірі болып келді. 1990-жылдардың экономикалық дағдарысы кезінде инфрақұрылыққа бөлінетін қаржы тым шектеулі болды, ал жаңа аудандар мен жолдар мұқтаждыққа орай салынып жатса да, жарықтандыру жүйесі соларға ілесе дамымады. Нәтижесінде шалғай шағын аудандар, жаңа тұрғын үй кешендерінің маңайы немесе соқпақ жолдар жарықтан тыс қала берді. Урбанизация қарқыны жеделдеген сайын бұл олқылық та ұлғая түсті. Қала басшылығы мен сарапшылар жарықтандырудың жеткіліксіздігі жол-көлік оқиғаларының санына тікелей ықпал ететінін бұрыннан атап келген.
"Бұрын кешкісін балаларымды мектептен алып қайтқанда, кейбір жолдар соншалықты қараңғы болатын, қорқынышты болатын," — дейді осы қалада тұратын үш баланың анасы Гүлнар Байқожаева. "Енді іңір қараңғысы түскенде де жолда жүрген адамдарды анық көруге болады, бұл — үлкен тыныштық." Оның сөздері жеке бір азаматтың пікірі ғана емес, мыңдаған отбасының жалпы сезімін білдіреді. Жарықтандырылған ортаның қоғамдық кеңістікке деген сенімді арттыратыны, тұрғындардың кешкі уақытта ыңғайлы жүріп-тұруына мүмкіндік беретіні — қала өмірінің сапасын тікелей жақсартатын фактор.
Сарапшылар жарықтандырудың жол қауіпсіздігіне тигізер нақты пайдасын цифрлармен дәлелдейді. Халықаралық зерттеулерге сүйенсек, жолдардың жеткілікті жарықтандырылуы түнгі жол-көлік оқиғаларының санын орта есеппен 30-дан 40 пайызға дейін азайтады. Қала көшелерінде жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер жарық болмаған жағдайда едәуір жоғары тәуекелге ұшырайды. "Жарықтандыру — бұл тек эстетика емес, бұл — қауіпсіздік инвестициясы," — дейді жол қауіпсіздігі маманы Нұрлан Әбенов. "Бір жарықтандырылған бағана ондаған адам өмірін сақтап қалуы мүмкін. Ал бүкіл қаланы жарықтандыру — бұл жүздеген, мүмкін мыңдаған оқиғаның алдын алу деген сөз."
Жеке демеушіліктің үрдісі де назар аударарлық. Мемлекеттік бюджеттен бөлінетін қаржыға қоса, 125 көшенің жарықтандырылуын бизнес өкілдері мен меценаттар қамтамасыз етті. Бұл — Қазақстандағы мемлекеттік-жекеменшік әріптестіктің тиімді жұмыс істей алатынының айқын дәлелі. Қалалардың инфрақұрылымдық мәселелерін шешуде азаматтық жауапкершілік пен кәсіпкерлердің қоғамдық мүддені ескеруі маңызды рөл атқаратынын осы тәжірибе тағы бір мәрте растайды. Басқарма өкілдері алдағы жылдары да осындай серіктестік тәсілін жалғастыру ниетінде екендіктерін жеткізді.
Қаланың толықтай жарықтандырылуы тек қауіпсіздік мәселесін шешіп қана қоймайды — ол қаланың кешкі және түнгі бет-бейнесін түбегейлі өзгертеді. Дүниежүзілік тәжірибе бойынша жарық қалалар туризм үшін де тартымдырақ болып табылады, кіші және орта бизнестің кешкі уақытта жұмыс жасауына қолайлы жағдай туғызады, сондай-ақ тұрғындардың демалыс орындарына — саябақтар мен алаңдарға белсенділігін арттырады. Экономистердің есебі бойынша кешкі коммерциялық белсенділіктің өсуі жергілікті бюджетке кері инвестиция ретінде оралуы мүмкін.
Алдағы міндеттер де жетерлік. Жарықтандыру жүйесін орнатумен бірге оны тиісті деңгейде ұстап, жөндеу және жаңарту мәселелері бюджеттік тұрақтылықты талап етеді. Энергия тиімділігі тұрғысынан LED-технологияларына көшу де күн тәртібінде тұр — бұл ұзақ мерзімді үнемдеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, климаттық жағдайларға төзімді, ыстыққа да суыққа да бейімделген заманауи жарықтандыру жабдықтарын пайдалану тұрақтылықты қамтамасыз ете алады. Қала тұрғындары мен мамандар бұл жетістіктің соңғы нүкте емес, жаңа кезеңнің басталуы екенін ортақ дауыспен атап өтуде. Барлық 6 714 көшесі жарқыраған қала — бұл тек инфрақұрылымның емес, тұтас қоғамдық санасаттың жетілгендігінің айғағы.