Шымкентте қолжетімді тұрғын үй: мыңдаған отбасы жаңа пәтер алады
Шымкентте қолжетімді тұрғын үй: мыңдаған отбасы жаңа пәтер алады
Қазақстанның оңтүстік өңіріндегі ірі қала — Шымкент тұрғын үй саласында жаңа белеске қадам басуда. 21 мамыр 2026 жыл күні қала әкімдігі мемлекеттік бағдарламалар аясында жүргізілген жұмыстардың аралық қорытындысын жариялады. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша қалада тұрғын үй құрылысын дамытуға және тұрғындардың тұрмыс жағдайын жақсартуға бағытталған кешенді шаралар жүйелі түрде іске асырылуда. Бұл жұмыс тек статистикалық көрсеткіш емес — ол жүздеген, мыңдаған нақты отбасылардың тағдырына тікелей қатысты мәселе.
Шымкент — Қазақстандағы халқы ең тез өсіп жатқан қалалардың бірі. Демографиялық қысым тұрғын үй нарығына үлкен жүктеме түсіреді: жыл сайын қалаға жаңа тұрғындар ағылып келеді, жастар отбасы құрады, бюджет саласының қызметкерлері арзан баспана іздейді. Осындай жағдайда мемлекеттік қолдаусыз тұрғын үй мәселесін шешу мүмкін емес екендігі баршаға аян. Сондықтан да президент деңгейінде берілген нақты тапсырма — бұл саясаттың маңыздылығын айқындайды.
Ағымдағы жыл соңына дейін қалада 6 551 отбасыны тұрғын үймен қамтамасыз ету жоспарланған. Бұл орасан зор көрсеткіш. Олардың ішінде 1 126 отбасы жалдамалы тұрғын үй алады, ал 3 692 отбасы ипотекалық бағдарламалар арқылы пәтер иеленеді. Жылдың басынан бері 1 733 отбасы кілтін алып үлгерген. Атап айтқанда, 876 отбасы ипотекалық пәтерлермен, 857 отбасы жалдамалы тұрғын үймен қамтылды. Қалған 4 818 отбасы жыл аяғына дейін жаңа үйге кіреді деп күтілуде. Бұл санды елестету үшін: 4 818 отбасы дегеніміз — шамамен 15–20 мың адам, яғни бір орта қаланың тұрғын халқы.
Ерекше назар аударатын жайт — квартиралар ең алдымен әлеуметтік осал топтарға берілуде. Мүгедектігі бар азаматтар, толық емес отбасылар, ерекше қажеттіліктері бар балаларды тәрбиелеп отырған ата-аналар, жетім балалар мен ата-ана қамқорлығынсыз қалған азаматтар — осы топтардың баспана мәселесі мемлекет тарапынан басымдықпен шешілуде. Сонымен қатар бюджет саласының қызметкерлері — мұғалімдер, дәрігерлер, мәдениет және спорт мамандары — да жаңа үйлерге кіруде. Бұл адамдар қоғамның іргетасын құрайды, бірақ өз табысымен нарықтық бағада тұрғын үй сатып алу олар үшін мүмкін емес еді. Мемлекеттің осы категорияларға бағытталған саясаты — әлеуметтік әділеттіліктің нақты көрінісі.
Шымкент қала әкімдігінің тұрғын үй саясаты жөніндегі жетекші маманы Айгүл Сейтқалиеваның пікірінше, бағдарламаның табысты орындалуына бірнеше фактор ықпал еткен: «Біз жеке құрылыс компанияларымен жедел өзара іс-қимыл орнаттық, банктермен ипотекалық шарттар жасастық. Ең маңыздысы — мемлекеттің нақты қаржыландыруы мен саяси еркі болды. Осының арқасында уәделген мерзімдерді сақтап отырмыз». Сарапшылар да бұл қадамды оң бағалайды. Тұрғын үй рыногын зерттейтін Алматы экономикалық зерттеулер орталығының басшысы Болат Нұрмағамбетов атап өткендей, «Шымкент үлгісі — демографиялық өсу жылдам жүріп жатқан қалалар үшін маңызды тәжірибе. Егер бұл модель мықтап орнықса, оны басқа өңірлерде де қолдануға болады».
Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстанда тұрғын үй мәселесі кеңес дәуірінен бері өткір болып келеді. Сол кезде салынған үйлердің едәуір бөлігі тозығы жеткен, ал тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында мемлекеттің тұрғын үй саясаты нарықтық механизмдерге ысырылды. 2000-жылдардың ортасынан бастап «Нұрлы жер», «Бақытты отбасы» сияқты бағдарламалар пайда болды, алайда сұраныс ұсыныстан тұрақты озып тұрды. Бүгінгі жүйелі көзқарас — осы кемшіліктерді ескере отырып жасалған жаңа саясаттың жемісі.
Тұрғындар арасындағы реакция да оптимистік. Шымкент тұрғыны, бес жыл бойы кезекте тұрған үш балалы ана Гүлнар Оспанова: «Мен бұған сенбей де қалдым. Бірақ кілтті қолыма ұстағанда ғана шынайы екеніне көзім жетті. Балаларым енді өз бөлмесінде ұйықтайды — бұл менің ең үлкен арманым еді», — деп бөлісті. Мұндай жеке тарихтар саннан да маңызды болуы мүмкін, өйткені олар бағдарламаның шынайы мәнін аша түседі.
Алда тұрған міндеттер де аз емес. Жыл аяғына дейін тағы 4 818 отбасын орналастыру — бұл үлкен жұмыс. Мамандар нысандардың сапасына, инфрақұрылыммен — мектеп, балабақша, жол, су, газбен — қамтамасыз етілуіне ерекше мән беру қажеттігін ескертеді. Өйткені тек пәтер беру жеткіліксіз: адамдар тіршілік ете алатын, балаларын оқыта алатын, жұмысқа бара алатын ортада тұруы керек. Болашақта Шымкент тәжірибесін жалпыұлттық деңгейге шығару және кезекте тұрғандар санын одан әрі азайтып, тұрғын үй мәселесін түбегейлі шешу — мемлекеттің алдындағы стратегиялық мақсат болып қала бермек.
