«Шымқала» этноауылы: тарих пен заманауи мәдениеттің тоғысқан жері
«Шымқала» этноауылы: тарих пен заманауи мәдениеттің тоғысқан жері
Шымкент қаласы өзінің мәдени-туристік инфрақұрылымын айтарлықтай кеңейтіп, республикада маңызды рөл атқаратын жаңа нысанға ие болды. 2026 жылдың 20 маусымында, Қала күніне орайластырылған «Этно-Шымкент» фестивалі аясында, «Шымқала» этноауылының бірінші кезеңі салтанатты түрде ашылды. Бұл іс-шараға қала әкімі Ғабит Сыздықбеков, шымкенттіктер мен мегаполистің қонақтары қатысты. Кесінді кесілген сәтте алаң тарихи оқиғаның куәгері болғысы келген мыңдаған адамға толды. Шымкент — Орта Азияның ежелгі керуен жолдарының торабында орналасқан, бай тарихы мен мәдениеті бар қала екені баршаға мәлім. Дәл осы тарихи негізге сүйене отырып жасалған жоба кеңістіктің рухани маңызын арттырып, оны жаңа деңгейге көтеруді мақсат тұтады.
«Шымқала» этноауылының тұжырымдамасы ұзақ уақыт бойы жасалды. Бастамашылар жобаны іске асырмас бұрын Қазақстанның бірнеше облысындағы ұқсас нысандарды зерделеп, шетелдік тәжірибені де мұқият талдады. Жеке инвестордың қаражатымен салынған бұл кешен мемлекеттік бюджетке ауыртпалық түсірмей, туризм мен мәдениет саласына елеулі үлес қосудың тиімді үлгісін көрсетіп отыр. Жоба авторлары кешенді жай ғана музейлік орын ретінде емес, тірі, ынтымақты қоғамдастық ретінде тұжырымдаған. Бұл — шебер зергерлер мен тігіншілердің, суретшілер мен музыканттардың, дизайнерлер мен жас кәсіпкерлердің бір шаңырақ астында біріге алатын платформасы.
Кешеннің бірінші кезеңі аясында пайдалануға берілген нысандар тізімі айтарлықтай ауқымды. Ашық концерт алаңы, «Visit Shymkent» туристік ақпарат орталығы, ұлттық тағамдар ресторан, сувенир дүкендері мен қолөнер бұйымдары павильондары — осылардың барлығы бірінші күннен бастап қонақтарын қабылдауға дайын. Туристік ақпарат орталығы ерекше назар аударады: мұнда Шымкент пен Оңтүстік Қазақстан аймағы туралы жан-жақты мағлұмат алуға, гид тапсырысын беруге, экскурсиялық бағдарламаларды таңдауға болады. Мамандардың бағалауынша, тек осы орталықтың өзі жыл сайын он мыңдаған туристке қызмет ете алады.
Қала әкімі Ғабит Сыздықбеков ашылу рәсімінде сөйлеген сөзінде жобаның стратегиялық маңызын атап өтті. «Шымқала» — бұл тек кешен ғана емес, бұл біздің болашаққа деген көзқарасымыздың айнасы. Біз өткенімізді ардақтай отырып, заманауи форматтарда дамуға тырысамыз. Этноауыл жастарға, шебер қолөнершілерге және кәсіпкерлерге жаңа мүмкіндіктер ашады, ал туристерге Шымкентті тереңірек тануға жол береді», — деді ол. Шымкент — Қазақстанның үш миллионнан астам тұрғыны бар ірі мегаполисі. Соңғы жылдары қала туризм индустриясын дамытуды стратегиялық басымдық ретінде анықтады. 2025 жылы Шымкентке келген туристер саны алдыңғы жылмен салыстырғанда жиырма пайызға өсті. «Шымқала» кешені осы серпінді одан әрі күшейтуге тиіс.
Этноауылдың ерекше артықшылықтарының бірі — жас ұрпақпен жүргізілетін жұмысқа ерекше мән берілуінде. Балалар мен жасөспірімдерге арналған танымдық, білімдік және интерактивті бағдарламалар тұрақты негізде ұйымдастырылатын болады. Мұнда балалар ұлттық киім тігуді, дәстүрлі ою-өрнек салуды, қазақтың дәстүрлі аспаптарында ойнауды үйрене алады. Мәдениеттанушы-сарапшы Аймаш Бердібекованың пікірінше, мұндай нысандардың тәрбиелік маңызы өте жоғары: «Балалар кітаптан немесе экраннан емес, тікелей байқаулар мен қатысу арқылы өз тамырларын танығанда, ол білім санасында өшпестей із қалдырады. «Шымқала» дәл осындай тәжірибені ұсынады».
Жобаның екінші кезеңі де азды-көпті айқын белгіленген. Жақын болашақта аймақтағы ең ірі юрта салынатын болады — ол кешеннің басты ерекшелігіне айналмақ. Бұдан басқа, алты қосымша юртадан тұратын этноауыл аймағы да іске қосылады. Юрта — қазақ халқының дүниетанымы мен тұрмыс-тіршілігін бейнелейтін сәулет өнерінің ғажайып үлгісі. Оны туристік нысан ретінде пайдалану — тек коммерциялық мақсатты ғана емес, ұлттық мәдени мұраны сақтау мен насихаттау міндетін де шешеді. Жер үсті туризм агенттіктерінің деректері бойынша, шетелдік туристердің Қазақстанға келгенде бірінші қызығушылық тудыратын нысандарының арасында юрта тұру мәдениеті тұрақты түрде алғашқы орынды иеленіп келеді.
Мәдени кешен тұрғындардың жылы қабылдауына бөленді. Ашылу күні алаңда болған шымкенттік Ділназ Омарова өз сезімдерін жасырмады: «Мен осында тұратын адам ретінде мұны ерте ме, кеш пе болса да тілеп жүрдім. Балаларым қазақ дәстүрлерін тірі ортада, жаттанды сөз ретінде емес, шынайы тәжірибе ретінде таныса деймін. «Шымқала» дәл осы мүмкіндікті береді деп сенемін». Осындай халықтық реакция жобаның дұрыс бағытта жасалғанын тағы бір мәрте дәлелдейді. Туристер мен жергілікті тұрғындар бірге тартылатын, шынайы рухани байланыс орнайтын кеңістік — бұл бүгінгі мәдени инфрақұрылымның ең жоғары мақсаты.
Қорытындылай айтқанда, «Шымқала» этноауылы Шымкент үшін де, тұтастай алғанда Қазақстанның мәдени туризмі үшін де бетбұрысты оқиға болды. Жеке инвестицияның, мемлекеттік қолдаудың және азаматтық ынтаның бірігуі нәтижесінде пайда болған бұл кешен ұлттық мәдениетті сақтаудың, дамытудың және ұрпақтан ұрпаққа жеткізудің тиімді платформасына айналуға барлық мүмкіндігі бар. Бұл — тарихтың тіршілік ететін, мәдениеттің дем алатын, болашақтың жасалатын жері.
