«Шежіреден болашаққа»: Президент телерадиокешенінің кинолекторийі Түркістанда жаңа мәдени толқын тудырды

25 мамыр 2026 жылы Түркістан қаласында Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені ұйымдастырған ауқымды кинолекторий сериясының көрсетілімдері аяқталды. «Шежіреден болашаққа» деп аталатын бұл жоба ТРК-ның 30 жылдық мерейтойы аясында жүзеге асырылып жатыр және отандық деректі кино өнерінің жаңа белесіне айналды. Ел аумағындағы жиырмадан астам қалада өтетін бұл кинолекторийлер тізбегі тек мәдени іс-шара ғана емес, сонымен бірге қазақстандықтардың ортақ жадын, ел тарихындағы маңызды оқиғаларды жаңғырту мен ұлттық бірлікті нығайтудың айшықты тәсіліне айналды.
Кинолекторийлердің тарихы осы жылдың 21 мамырында Астанада салтанатты ашылуымен басталды. Одан кейін Қызылорда мен Түркістан бірінші толқынның қалалары болды — бұл кездейсоқ таңдау емес. Арал апатының зардабын тікелей тартқан өңірлер — алдымен осы шешімді қабылдаған бе деген ойды туғызады. Бастама аймақтық әкімдіктердің қолдауымен ұйымдастырылып, барлық сеанстарға кіру тегін болды. Бұл шешім мәдени жиындардың кеңінен ашық болуын қамтамасыз ете отырып, халықтың барынша көп санын тартуға мүмкіндік берді. Соңғы көрсетілімдер 25 қыркүйекте Алматыда өтеді деп жоспарланған.
Бірінші күні Түркістан аудиториясына «Арал» және «Серт» деректі фильмдері ұсынылды. Екі туынды да Президент телерадиокешенінің деректі фильмдер орталығының ішкі студиясында түсіріліп, сценарийін Нұрлан Қабдай жазған, ал режиссерлік креслода Зухраб Отаров пен Дәулет Әуелбеков отырды. «Арал» фильмінің басты кейіпкері — балықшы Күнтуған Тұрғанбаев, бүкіл өмірін теңіз жағасында өткізген, оның тасуы мен тартылуын өз көзімен куәгер болған адам. Оның тағдыры арқылы режиссерлер Арал теңізінің тарихын, адам мен табиғат арасындағы нәзік байланысты және ауданда болған экологиялық өзгерістерді ашуға тырысты. Киногерой өзінің сұхбатында: «Теңіз 1960 жылдары тартыла бастады және Президентіміздің қолдауының арқасында біртіндеп қалпына келе бастағаны өте маңызды» деп атап өтті. Мәліметтерге сәйкес, бүгінгі таңда Арал теңізінің шамамен 36 пайызы қалпына келтірілген — бұл сандар онжылдықтар бойы жүргізілген мелиорация жұмыстарының нәтижесін нақты сипаттайды.
«Серт» фильмі, өз кезегінде, 2024 жылдың көктемінде Қазақстанды шарпыған жойқын су тасқынына арналған. Ол кезде елдің бірнеше өңірінде су деңгейі апатты белгіге жетіп, мыңдаған отбасы үйін тастап кетуге мәжбүр болды. Фильм мемлекеттің дағдарысқа қалай жедел жауап бергенін, Президенттің тікелей жетекшілігімен залалданған аймақтардың қалай қалпына келтірілгенін — жаңа үйлер салынып, инфрақұрылым жаңартылып, тұрғындардың өз мекендеріне оралғанын баяндайды. Бұл — тек хроника емес, ел бірлігінің живой куәлігі.
Іс-шараға қатысқан Түркістан қаласы әкімінің орынбасары Мадияр Әліпов екі фильм де аудиторияға ерекше әсер қалдырғанын мойындады. «Күнтуған атаның тағдыры тұтас аймақтың тарихын ашады. «Серт» бірлік пен ынтымақтастықтың табиғат апатын қалай жеңгенін таңғаларлықтай шынайылықпен көрсетеді» деді ол. Қаладан арнайы келген мәдениеттанушы Гүлнар Сейтқалиева да осы пікірді қуаттай отырып, отандық деректі кино жанрының соңғы жылдарда сапалы жаңа деңгейге көтерілгенін атап өтті. «Бұл фильмдер тек ақпарат жеткізбейді — олар эмоция оятады, ойлантады, ортақ жауапкершілік сезімін тудырады» деп қосты ол.
Жергілікті тұрғын, мұғалім Жанна Жайлаубайқызы «Арал» фильмін халықаралық деректі жобалармен салыстырды. «Арал — тек теңіз ғана емес, оның маңындағы адамдардың тағдыры. Күннің батуы және ақсақалдың төбеде отырып, естеліктерімен бөлісетін көріністер сияқты символикалық элементтер фильмнің көркемдік тереңдігін анық аша алды» деп пікір білдірді ол. «Серт» туралы да тұрғындар жылы лебіздерін жасырған жоқ. Жергілікті тұрғын Әтіркүл Ташимова: «Фильмде тіпті ең қиын сәттерде де халықтың табандылығы сақталатыны, мемлекет пен азаматтардың бірлескен күш-жігері дағдарысты бірлік сабағына айналдыратыны айқын көрсетілген» деп атап өтті.
Кинолекторийдің екінші күнінде «Travel Kazakhstan» және «Қуатты серіктес» атты фильмдер ұсынылды. Бірінші туынды елдің туристік мүмкіндіктерін, екіншісі — Қазақстан мен Жапония арасындағы ынтымақтастықтың дамуын зерттейді. Бұл тақырыптар да қазіргі аудиторияға өзекті болды — деректер мен эмоцияны ұштастырған режиссуралық шешімдер жастар мен орта буын арасында талқы тудырды. Аймақтық мәдениет басқармасының мәліметінше, Түркістанда екі күн ішінде сеанстарға жалпы 1 400-ден астам адам қатысты — бұл күтілгеннен едәуір жоғары.
«Шежіреден болашаққа» жобасының маңызы тек кино өнерімен шектелмейді. Ол аймақтар арасындағы мәдени алмасудың жаңа форматын ұсынады, орталық пен өңірлердің рухани байланысын нығайтады, ал жас ұрпаққа отан тарихын тірі дерек — тірі адам арқылы таныстырады. Осындай жобалардың тұрақты сипат алуы — бүгінде барлық аталмыш қалалардан жалғасатын сапардың болашақ ізашарларына деген үлкен үміт. Соңғы сеансқа дейін — Алматыға дейін — бұл шараның тудырар жаңалықтары мен пікірлері де кем болмас.