Шымкентте ерекше жастарға арналған әлеуметтендіру бағдарламасы жемісін берді

3 қыркүйек 2026 жыл. Оңтүстік Қазақстанның өнеркәсіп пен мәдениет орталығы — Шымкент қаласында ерекше қажеттіліктері бар жастарды қоғамға бейімдеуге бағытталған маңызды жоба өз жұмысын аяқтады. «Ерекше жол» қоғамдық қоры жүзеге асырған бұл бастама Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің тапсырысы бойынша Азаматтық бастамаларды қолдау орталығының шағын гранттары аясында іске асырылды. Жоба аяқталуы қала тұрғындарынан және мамандар қауымдастығынан ерекше назар аударды.
Қазіргі Қазақстанда ерекше қажеттіліктері бар адамдардың саны жылдан жылға артып келеді. Ұлттық статистика агенттігінің деректері бойынша, елімізде мүгедектігі бар адамдардың жалпы саны 700 мыңнан асады, олардың едәуір бөлігін жасөспірімдер мен жастар құрайды. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы ретінде — бұл мәселеде де алдыңғы қатарда тұр. Мамандардың бағалауынша, қалада ерекше білім беру қажеттіліктері бар жастардың саны бірнеше мыңды құрайды. Алайда оларға арналған кешенді бейімдеу бағдарламалары әлі де жеткілікті деңгейде дамымаған. Дәл осы олқылықты толтыруға «Ерекше жол» қоры бел буған болатын.
Жобаға 12-ден 25 жасқа дейінгі 20 жасөспірім мен жас адам, сондай-ақ олардың 20 ата-анасы қатысты. Бағдарлама шеңберінде шығармашылық шеберханалар мен топтық сабақтар ұйымдастырылды. Бұл іс-шаралар қатысушылардың қарым-қатынас, өзара әрекеттесу және командада жұмыс істеу дағдыларын дамытуға арналды. «Балаларымыздың бұрын-соңды мұндай ортада болғаны жоқ еді. Бірінші күні олар бір-бірімен сөйлесуден қорқып, бұрышқа тығылып отырды. Ал соңғы сабаққа дейін олар күлісіп, бірге жасап, бірін-бірі қолдайтын болды», — деп бөлісті жоба қатысушысының анасы Гүлнар Әбенова. Оның сөздері осы бағдарламаның нақты нәтиже бергенін дәлелдейді.
Ата-аналарға арналған бөлек бағдарлама да ерекше мән-маңызға ие болды. Олар үшін балаларға эмоционалдық қолдау көрсету, дербестігін дамыту және қызығушылықтарын ашу мәселелеріне арналған оқу кездесулері мен психологиялық тренингтер өткізілді. Психолог-тренер Дина Қасымова бұл тәсілдің маңыздылығын ерекше атап өтті: «Ата-аналар өздері де кейде шаршайды, түңіледі, жалғыздық сезімін басынан кешіреді. Біз оларға тек білім бермедік — біз оларға демалуға, бір-бірімен сырласуға мүмкіндік бердік. Осы топтық тренингтер олардың өздері үшін де терапевтік тәжірибеге айналды».
Ерекше жастарды қоғамға бейімдеу мәселесі Қазақстан үшін соңғы он жылда ерекше өзектілік алды. 2015 жылы Қазақстан БҰҰ-ның Мүгедектер құқықтары туралы конвенциясын ратификациялады. Содан бері инклюзивті білім беру, қолжетімді орта және ерекше адамдарды еңбекке орналастыру саласында бірқатар заңнамалық өзгерістер жүзеге асырылды. Алайда сарапшылар заң нормалары мен нақты өмір арасындағы алшақтық әлі де үлкен екенін мойындайды. «Заңда бәрі жазылған. Бірақ жасөспірім ерекше мектепті бітірген соң не болады? Оның алдында бос кеңістік пайда болады. Жұмысқа орналасуы қиын, достары жоқ, қоғамдық өмірге қатысуы шектелген. Осы алшақтықты толтыратын бағдарламалар аса қажет», — дейді инклюзия саласындағы сарапшы Асқар Нұрланов.
Халықаралық тәжірибе де осы тәсілдің тиімділігін растайды. Скандинавия елдерінде, Германияда, Жапонияда ерекше қажеттіліктері бар жастарды қоғамдық өмірге кіріктіру үшін арнайы бейімдеу орталықтары мен бағдарламалары жұмыс істейді. Осындай жүйелерде өскен жастар еңбек нарығына кірігуде, дербес өмір сүруде үлкен нәтижелер көрсетеді. Қазақстандық «Ерекше жол» қорының бастамасы осы халықаралық үлгілермен үндес келеді. Шағын грант аясында жүзеге асырылса да, жоба мемлекеттік деңгейде кеңейтілуі тиіс бағыттың нақты үлгісін ұсынды.
«Ерекше жол» қорының жетекшісі Айнұр Сейткали жобаның қорытынды жиынында: «Біз 40 адаммен жұмыс жасадық — 20 жас және 20 ата-ана. Бірақ бұл 40 адам емес, 40 өмір, 40 тағдыр. Осы бағдарламаның нәтижесінде жасөспірімдер жаңа достар тапты, ата-аналар жаңа үміт тапты. Ал біз — бұл жұмысты одан әрі жалғастыруға деген жаңа ынта таптық», — деді. Жергілікті биліктің өкілдері де бастаманы жоғары бағалады. Шымкент қалалық әкімдігінің әлеуметтік мәселелер жөніндегі департаменті мұндай жобаларды жүйелі қолдаудың маңыздылығын атап, болашақта қала бюджеті аясынан да қаржыландыру мүмкіндіктерін қарастыратынын хабарлады.
Жобаның аяқталуы — бір кезеңнің соңы ғана. Маман пікірінше, нақты нәтижені бірнеше айдан кейін — қатысушылардың күнделікті өміріндегі өзгерістерді бақылай отырып бағалауға болады. Алайда бастапқы белгілер қуатты. Жобаға қатысқан жастардың бірі — 19 жасар Дәурен Мырзабеков: «Мен мұнда келмес бұрын өзімді ешкімге керек емес деп ойлайтынмын. Енді мен командаға кіре аламын, пікірімді айта аламын деп білемін. Бұл сабақтар маған бұрын жоқ болған нәрсені берді — сенімділік», — деп жан толқытарлық сөздер айтты. Осындай жеке табыстар ерекше жастарды қоғамға бейімдеу жұмысының ең үлкен жеңісі екенін ешкім жоққа шығара алмайды. Шымкенттегі бұл тәжірибе бүкіл республика бойынша таралуға лайықты үлгі ретінде қалыптасуда.