Түркістан облысында нөсер жауыннан кейінгі жағдай бақылауда: тұрғындар қауіпсіз

2026 жылдың 25 мамырында Түркістан облысының Төлеби және Қазығұрт аудандарында күшті нөсер жауын-шашын жауып, бірқатар тұрғын үйдің ауласына жаңбыр суы жиналды. Алайда уақтылы ұйымдастырылған жедел шаралардың арқасында жағдай тез арада бақылауға алынып, тұрғындарға ешқандай денсаулық немесе мүліктік зиян тимеді. Облыстық төтенше жағдайлар департаменті мен жергілікті атқарушы органдардың бірлескен күш-жігері оқиғаның ауқымды апатқа айналуының алдын алды.
Оқиғаның алдын ала тарихына жүгінсек, Оңтүстік Қазақстан өңірі, соның ішінде Түркістан облысы, мамыр-маусым айларында жиі дауылды жаңбырға ұшырап тұрады. Метеорологтардың бақылауларына сәйкес, соңғы он жылда Төлеби мен Қазығұрт аудандарындағы жауын-шашын мөлшері едәуір өзгеріп, кейде мезгілдік нормадан 40–60 пайызға асып кетеді. Климат өзгерісінің ықпалымен байланысты бұл құбылыс аймақтың инфрақұрылымына, атап айтқанда ауылдық жерлердегі суағар жүйелеріне едәуір жүктеме түсіреді. Осы мәселе тұрақты алаңдаушылық туғызып, жергілікті биліктің назарынан тыс қалмайды.
Облыстық төтенше жағдайлар департаментінің мәліметіне сәйкес, Төлеби ауданында 3 тұрғын үйдің ауласы мен 1 жеке тұрғын үйге, ал Қазығұрт ауданындағы Қ.Мәмбетұлы және Жіңішке ауылдарында бірқатар үйдің ауласына жаңбыр суы кірген. Дегенмен тұрғын үйлердің өзіне ешқандай зиян тимегені атап өтілді. Бұл — ең алдымен жедел жауап беру жүйесінің тиімділігін дәлелдейтін маңызды факт. Жұмыстарға 100-ден астам адам, 20-ға жуық арнайы техника және 14 мотопомпа жұмылдырылып, кезекші топтар тәулік бойы үздіксіз жұмыс істеді. Суды бұру шаралары мен уақытша бөгеттер орнату арқылы апат аймағы шектелді.
Түркістан облысы әкімінің бірінші орынбасары Зұлпыхар Жолдасов оқиға орнына барып, ахуалды өз көзімен бақылады. Ол жауапты тұлғаларға нақты тапсырмалар беріп, жергілікті тұрғындармен де тікелей сөйлесті. «Біздің басты міндетіміз — халықтың қауіпсіздігі. Барлық қызметтер дер кезінде жұмылдырылды, жағдай толық бақылауда», — деді облыс басшылығының өкілі. Жергілікті тұрғын, Қазығұрт ауданының Жіңішке ауылының тұрғыны Рысбек Ерғали: «Жауын тез күшейіп кетті, бірақ спасательдер де тез жетті. Бізге көмектесіп, ауланы тазартып кетті. Рахмет айтамыз», — деп өз алғысын білдірді. Мұндай оперативті жауап берудің маңыздылығын сарапшылар да атап өтуде.
Апатты жағдайларды зерттеуші маман, «Қауіпсіз өңір» ғылыми-зерттеу орталығының директоры Ақмарал Дүйсенова осындай оқиғаларға байланысты маңызды тұжырым жасады: «Нөсерлік жауын-шашынның зардаптары кейде жер сілкінісінен де ауыр болуы мүмкін, себебі ол кенеттен болады. Сондықтан алдын алу жүйесі мен жедел жауап беру механизмдері жыл сайын жетілдірілуі тиіс. Түркістан облысының бұл жолғы тәжірибесі оң үлгі болды». Шынында да, статистика мынадай: Қазақстанда жылына орта есеппен 200-ден астам су тасқыны оқиғасы тіркеледі, олардың 35 пайызы мамыр-маусым айларына тура келеді. Оңтүстік өңірлер осы тізімде жиі көрінетіні — назар аударарлық жайт.
Болжамды салдар мен болашаққа қарасақ, аймақтағы су нысандары мен өзен-көлдердің жағдайы тұрақты бақылауда ұсталмақ. Гидрологиялық мәліметтерге сүйенсек, Төлеби ауданын суландыратын Боролдай өзенінің деңгейі маусым айының ортасына дейін жоғары болуы мүмкін. Сондықтан алдағы апталарда профилактикалық шаралар жалғасады деп күтілуде. Облыс орталығы Түркістан қаласындағы авариялық-құтқару бригадалары жоғары дайындық режимінде жұмыс істейтін болады. Бұған қоса, жергілікті бюджеттен суағар инфрақұрылымын жөндеуге қосымша қаражат бөлу мәселесі де қарастырылуда.
Тарихи тұрғыдан алғанда, осыған ұқсас оқиғалар Түркістан облысында бұрын да болған. 2022 жылы мамыр айында Сайрам ауданын су басып, 15-тен астам үй зардап шеккен болатын. 2019 жылы болған су тасқыны кезінде Шардара ауданының бірнеше ауылы тіпті уақытша эвакуацияланды. Сол оқиғалардан сабақ алған облыстық төтенше жағдайлар департаменті жедел ден қою жүйесін айтарлықтай жетілдіргенін осы жолғы нәтиже дәлелдеді. Алдыңғы жылдармен салыстырғанда, бүгінгі жедел және ұйымдасқан жауап — үлкен ілгерілеушілік белгісі.
Жалпы алғанда, 2026 жылдың 25 мамырындағы Түркістан облысындағы оқиға ауқымды апатқа айналмады — бұл кездейсоқтық емес, нәтиже. Нөсер жауынның алдын алу шаралары, жедел жауап беру механизмдері және жауапты лауазым иелерінің оперативті шешімдері бірлесіп, халықты зардаптан сақтады. Алайда мамандардың пікірінше, климат өзгерісі жалғасқан сайын мұндай оқиғалардың жиілеуі мүмкін. Сондықтан инфрақұрылымды жаңғырту, жергілікті тұрғындардың хабардарлығын арттыру және заманауи су тасқынына қарсы жүйелерді енгізу — болашақтың басым бағыттары болып қала береді. Аймақтың тұрақты дамуы осы мәселелерді жүйелі шешуге тікелей байланысты екені сөзсіз.