Шымкент тұрғындары жарық, жол және кәріз мәселесін көтерді

2026 жылдың 19 қыркүйегінде Шымкент қаласының әкімі Қаратау ауданының тұрғындарымен тікелей кездесу өткізді. Нурсат, Астана және Мирас шағын аудандарынан жиналған азаматтар ондаған жылдар бойы шешімін таппаған мәселелерді — электрмен жабдықтаудың үзілуін, кәріз желісінің жоқтығын, коммуналдық қызметтердің сапасыздығын және жаңадан жөнделген тротуарлардың нашар сапасын — тікелей қала басшысына жеткізді. Кездесу тұрғындардың шыдамдылығы таусылғанын анық байқатты: адамдар ресми мінберден тыс қалған мәселелерді бетпе-бет айтуға батыл шешім қабылдаған болатын.
Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі республикалық маңызы бар қала, халқының саны 1,3 миллионнан асады. Соңғы онжылдықта қала қарқынды өсті: жаңа шағын аудандар бой көтерді, халық ағыны артты, бірақ инфрақұрылым дамуы бұл қарқынмен ілесе алмады. Коммуналдық шаруашылық саласындағы мамандардың бағалауынша, Шымкенттің ескі аудандарында кәріз желісінің тозу деңгейі 60–70 пайызға жетіп отыр. Электр желілерінің бір бөлігі Кеңес дәуірінен бері жаңартылмаған, ал жаңадан салынған аудандарда инфрақұрылымдық жоспарлау жеткіліксіз жүргізілді деген сын айтылып келеді.
Кездесуде сөз алған Нурсат шағын ауданының тұрғыны Ғалия Серікқызы өз мәселесін ашық айтты: «Биыл жаз бойы апта сайын электр жарығы үзілді. Кей кезде 4–5 сағатқа дейін қараңғыда отырдық. Кішкентай балалар бар, тоңазытқыштағы тамақ бұзылып кетеді. Осыны кімге айтамыз?» Оның сөзін залдағы басқа тұрғындар қолдап, ұқсас оқиғаларды бірінен соң бірі баяндай бастады. Мирас ауданынан келген тұрғын Болат Әбенов кәріз мәселесін көтерді: «Бізде кәріз желісі жоқтың қасы. Жаңбыр жауғанда көшелер батпаққа айналады, ал жазда иіс жайылады. Бұл — денсаулыққа тікелей қауіп». Тұрғындардың бұл сөздері залда үлкен қолдауға ие болды.
Тротуар сапасы туралы мәселе де кездесудің өткір сәттерінің біріне айналды. Астана шағын ауданының тұрғыны Мариям Жақсыбекова биылғы жаздағы жөндеу жұмыстарынан кейінгі нәтижеге алаңдаушылығын білдірді: «Тротуарды жөнделді деп хабарладыңыздар, ақша жұмсалды, бірақ бір айдан кейін плиткалар көтеріліп кетті. Бұл қандай жөндеу? Жеті жылда бірде-бір нормаль жөндеу болған жоқ». Мамандардың пікірінше, коммуналдық жөндеу жұмыстарында тапсырыс берушінің бақылауы жеткіліксіз болғанда, мердігерлер арзан материал пайдаланып, жұмысты асығыс аяқтайды — бұл жағдай тек Шымкентке ғана емес, елдің көптеген ірі қалаларына тән проблема.
Қазақстандық инфрақұрылым саясатын зерттеуші сарапшы Ерлан Нұрмағамбетовтің айтуынша, бүгінгі кездесудегі мәселелер жүйелі сипатқа ие: «Қалалар халқы өскен сайын, бюджет бөлінісі осы өсіммен сәйкес жаңартылмайды. Коммуналдық инфрақұрылымға жыл сайын жеткілікті қаражат бөлінбесе, тоза береді. Тұрғындар кездесулерде дауыс көтерген кезде — бұл жүйелік ақаулардың белгісі». Ол сондай-ақ жергілікті бюджет жоспарлауында азаматтардың қатысуын арттыру қажеттігін атап өтті. Шымкент мәслихатының депутаты Сейткали Оразов кездесуден кейін журналистерге берген түсінігінде: «Бүгін айтылған мәселелердің барлығы маңызды. Ауданның инфрақұрылымына бөлінетін қаражатты қайта қарауымыз керек, ол — бірінші кезектегі міндет», — деді.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Қазақстандағы ірі қалалардың коммуналдық проблемалары 1990-жылдардан бастап жинақталып келеді. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында экономикалық дағдарыс кезінде инфрақұрылымға инвестиция мүлдем тоқтатылды, ал кейінгі онжылдықтардағы жөндеу жұмыстары тозыған желілерді толық жаңартуға жетпеді. Шымкент 2018 жылы республикалық маңызы бар қала мәртебесін алғаннан бері бюджет мүмкіндіктері артты, бірақ мұқтаждық та тез өскені анық. Статистика бойынша, 2020–2025 жылдар аралығында қаланың халқы 15 пайызға өсті, ал коммуналдық инфрақұрылымға бөлінген бюджет сол кезеңде тек 8 пайызға ғана ұлғайды деген деректер аймақтық талдаушылардың есебінде келтіріледі.
Кездесудің нәтижесінде қала әкімі бірқатар нақты тапсырмалар берді: электр желісіндегі авариялық учаскелерді анықтап, кезекті жөндеу кестесін жариялау, кәріз желісі жоқ аудандар бойынша тізім жасау және оларды жалпы желіге қосу мерзімдерін белгілеу, тротуар жөндеу жұмыстарына жүргізілген сараптама нәтижелерін ашық жариялау және жауаптыларды анықтау. Жергілікті бақылаушылар бұл тапсырмалардың орындалу барысын қадағалау механизмі де болуы керек деп санайды. Өйткені Қазақстан қалаларындағы тәжірибе көрсеткендей, кездесуде берілген уәделер бақылаусыз қалса, жылдар өтіп мәселе тұрып қалады.
Тұрғындардың осындай кездесулерде белсенді сөйлеуі — азаматтық қоғамның жетілу белгісі. Азаматтар өз мәселелерін ресми арналар арқылы жеткізе алатынын сезінсе, бұл диалог демократиялық басқарудың іргетасын нығайтады. Шымкент тұрғындарының бүгінгі кездесудегі ашықтығы мен батылдығы осы тұрғыдан оң үлгі болып табылады. Енді ең маңызды кезең — уәделердің іске асуы. Жарық жанса, жол тегістелсе, кәріз желісі тартылса — сонда ғана биылғы 19 қыркүйектегі кездесу нақты жемісін берді деуге болады.