Шымкент тұрғындарының жылдар бойғы мәселесі: әкім сөзбен емес, іспен жауап берді ме?

19 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласының Әл-Фарабий ауданында өткен шығыс кездесу аясында қала әкімі Ғабит Сыздықбеков тұрғындардың өзекті мәселелерін тікелей тыңдады. Жөндеу жұмыстарының аяқталмауы, он жылдан астам уақытқа созылған тұрғын үй кезегі және мүгедектігі бар азаматтың оңалту мүмкіндігінен айырылуы — осы үш мәселе кездесудің өзегіне айналды. Бұл шағымдар жеке тұлғалардың ғана емес, жүйелік олқылықтардың айнасы болып табылады.
Қазақстанның үшінші ірі қаласы ретінде Шымкент соңғы жылдары қарқынды дамып келеді. Халқы 1 миллионнан асқан мегаполисте инфрақұрылымды жаңарту, тұрғын үй қоры мен әлеуметтік қызметтерді кеңейту мәселелері күн тәртібінен түспейді. Алайда даму қарқыны мен нақты тұрғындардың өміріндегі өзгерістер арасындағы алшақтық жылдан жылға сезіледі. Сарапшылардың бағалауынша, Шымкентте тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтардың саны бірнеше мың отбасыны құрайды, ал орташа күту мерзімі жеті жылдан асады. Бұл деректер кездесудегі жеке тағдырлардың ізінде жатқан жүйелік мәселені айқын көрсетеді.
Кездесуде алғашқы сөз алған тұрғын 2023 жылы басталған үй модернизациясы туралы шағымын жеткізді. Мердігер жұмысты аяқтамай кетіп, үй иелеріне қарыз жазылған шот жіберілген. Тұрғын нақты: «2023 жылы бізде модернизация жүргізді, бірақ жұмыстарды толық аяқтамады. Бәрін жасаймыз деп уәде берді, бірақ ешнәрсе жасалмады. Кейін қарыз жазылған шот келді. Қайта есептейміз деді», — деді. Бұл жағдай Қазақстанда тұрғын үй секторындағы мердігерлік жауапкершіліктің жеткіліксіз реттелгенін көрсетеді. Урбанистика саласының маманы Дінмұхаммед Қалиев бұл мәселені кеңірек тұрғыда түсіндіреді: «Модернизация бағдарламалары кезінде тендер ұтып алған мердігерлер жұмысты жартылай аяқтап, кепілдік мерзімін формальды түрде пайдаланады. Тұрғындар болса құқықтық тетіктерді білмегендіктен шағым беруден қаймығады». Әкім мердігердің кемшіліктерін кепілдік мерзімі шеңберінде жоюға міндетті екенін ескерте отырып, мәселені орнында тексеруді тапсырды.
Кездесудегі ең ауыр жүрекке тиетін шағым он жыл бойы тұрғын үй кезегінде тұрған ауыр науқас қыздың анасынан келді. «Қызым ауыр сырқат. Қайда барсақ та шешіле қоймады. Ешкімге баласы ауырсын демеймін. Он жыл бойы кезекте тұр. Болашақта бұл үй оның төрт қызына қалса деген ниетіміз бар», — деді ол. Бұл жолдар тек бір отбасының трагедиясы емес — еліміздегі тұрғын үй саясатының бет-бейнесін айқындайтын дерт. Қазақстанда кезекте тұрған ауыр науқас азаматтар үшін жеңілдетілген тәртіп қарастырылған, алайда іс жүзінде бұл жеңілдіктер жиі қағаз жүзінде қалады. Денсаулық сақтау және әлеуметтік мәселелер жөніндегі сарапшы Айгүл Нұрмағамбетова: «Он жыл — бұл мемлекет алдындағы парыздың орындалмауы. Адамдар ережені сақтап, кезекте тұрады, ал жүйе оларды ұмытып кетеді», — деп пікірін білдірді. Әкім мамандарға отбасының кезектегі жағдайын тексеруді және қажетті құжаттарды толықтыруды тапсырды.
Үшінші шағым оң аяғы тізеден жоғары ампутацияланған, мүгедектік тобы бойынша алдын ала екінші, кейін үшінші топқа ауыстырылған азаматтан келді. Топты өзгерту оңалту орталығына баруға мүмкіндік беретін бірқатар жеңілдіктерді жоюға алып келді. «Бұрын оңалту орталығына бара алатынмын, енді бұл мүмкіндікті алып тастады. Протез аламын, бірақ қалғаны үшін барлық жерге бардым — нәтиже жоқ», — деді ол. Мүгедектік тобын тағайындаудағы бюрократиялық тосқауылдар — Қазақстанда жыл сайын жүздеген адам кезіктіретін жүйелік кедергі. Дәрігер-реабилитолог Серік Байжанов: «Сырт-бет байқамай жүргізілген медициналық комиссия нәтижесі адамды қажетті оңалту қызметтерінен айырып тастауы мүмкін. Бұл адамгершілікке жатпайды», — деп атап өтті. Кездесуде оған денсаулық жағдайы нашарлаған жағдайда мәселені қайта қарастыруды ұсынды.
Бұл кездесудің маңыздылығы тек жеке мәселелерді шешумен шектелмейді. Шығыс кездесулер форматы Қазақстанда соңғы жылдары кең қолданысқа еніп отыр. Алматы, Астана, Шымкент секілді ірі қалаларда биліктің тұрғындармен тікелей диалогы жоғарыдан өмірден алшақ шешімдер қабылдаудың орнына жерге жақын болу деген ұранмен жүргізілуде. Алайда сарапшылар бұл кездесулердің нәтижелілігіне күмәнмен қарайды. Мемлекеттік басқару маманы Ерлан Досжанов: «Кездесу өтті, тапсырма берілді. Мәселе: осы тапсырмалардың орындалуын бақылайтын ашық механизм бар ма? Аудармаша болмаса, жиын жай ғана ритуалға айналады», — деп ескертеді.
Шымкент тұрғындарының осы кездесудегі шағымдары бір қаланың емес, тұтас елдің өткір мәселелерін бейнелейді. Тұрғын үй кезегін ашық және электронды форматта жүргізу, мердігерлерге деген жауапкершілікті нақтылау, мүгедектік тобын тағайындауда адамгершілік ұстанымды сақтау — бұлардың барлығы жүйелік реформаны қажет етеді. Жеке тапсырмалар — маңызды, бірақ жеткіліксіз. Азаматтардың сенімін сақтау үшін уәделер іске асырылуы, нәтижелер жариялануы тиіс. Аймақтық биліктің алдағы апталарда осы үш мәселе бойынша нақты шешімдер қабылдауы Шымкенттің басқаруға деген сенімін өлшейтін сынаққа айналады.