Шымкент қауіпсіздікте жаңа дәуірге қадам басты: үш жедел қызмет енді бір төбе астында

16 қыркүйек 2026 жылы Шымкент қаласы азаматтық қауіпсіздік саласындағы елеулі реформасын ресми түрде жария етті. Қала әкімінің тапсырмасымен жүзеге асырылған бұл жоба аясында өрт сөндіру қызметі, полиция және жедел жәрдем — осы үш бөлімше бір ғимарат шеңберінде жұмыс істейтін әмбебап кешендер ашылды. Елтай, Таскен Сәуле және Бозарық-3 шағынаудандарында іске қосылған кешендер Оңтүстік Қазақстандағы ірі жобалардың бірі болып табылады.
Бұл шешімнің алдында ұзақ уақытқа созылған талқылаулар мен ащы тәжірибелер жатыр. Соңғы жылдардағы статистика бойынша Шымкентте тіркелген төтенше жағдайлардың едәуір бөлігінде үш қызметтің бір-бірінен тәуелсіз шығуы уақыт жоғалтуға алып келген. Ішкі тергеулерде анықталғандай, кейбір оқиғаларда полиция мен өрт сөндірушілер оқиға орнында бір-бірін кезектестіріп, іс-қимылды сыртқы байланыс арқылы үйлестіруге мәжбүр болды. Жедел жәрдем бригадасы болса, кейде жол берілмейтін аумаққа кіруде кідіріске ұшырады. Бұл олқылықтарды жою үшін бірыңғай кешен идеясы 2024 жылдың аяғынан бастап қала жоспарлаушыларының күн тәртібіне енді.
Шымкент Қазақстанның оңтүстіктегі ең ірі қаласы болып табылады. Халқының саны 1 миллионнан асқан мегаполисте жыл сайын жедел шақырулар саны өсу үстінде. Қалалық Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметтері бойынша 2025 жылы өрт сөндіру қызметіне 4 200-ден астам шақыру түскен, ал жедел жәрдем 110 000-нан аса вызовты өңдеген. Полиция нөміріне тіркелген шақырулар саны жыл сайын орта есеппен 7-8 пайызға артып келеді. Мегаполистің тығыз тұрғын аудандарында, соның ішінде Бозарық, Елтай және Таскен Сәуле сияқты жас шағынаудандарда халық тығыздығы өте жоғары болғандықтан, кезігу уақытының қысқаруы адам өмірін сақтауда шешуші рөл атқарады.
Жаңа кешеннің архитектурасы да ойластырылған. Бір ғимараттың бірінші қабатында өрт сөндіру техникасы мен жедел жәрдем автомобильдері үшін арнайы гараж орналасқан. Екінші қабатта полиция учаскесі мен дежурлық бөлме жұмыс істейді. Байланыс орталығы үш қызметті де біріктіретін ортақ пульт арқылы жұмыс жасайды. Демек, бұдан былай кез келген шақыру түскен сәтте үш бөлімшенің дежурлық қызметкерлері бірдей ақпарат алады және орталықтан үйлестіріліп, бірге шығады. Қала ішкі істер басқармасының өкілі Серік Жұмабеков бұл туралы: «Бұрын бір оқиғаға үш жерден шығып, оқиға орнында бірін-бірі іздеп жүретінбіз. Енді бір дабылмен, бір бағытқа, бір мақсатпен шығамыз. Бұл тек уақыт үнемдеу ғана емес — адам өмірі», — деді.
Осындай кешендер тұжырымдамасы әлемдік тәжірибеде бұрыннан қолданылады. Германияның бірқатар қалаларында, сондай-ақ Финляндияда «multi-agency station» деп аталатын бірлескен шұғыл қызмет орталықтары жұмыс жасайды. Ресейдің Мәскеу қаласы да 2010 жылдардың ортасынан бастап ұқсас форматты белгілі аудандарда сынап көрді. Алайда Қазақстан аумасы үшін мұндай кешен жаппай форматта іске қосылуы — биылғы Шымкент жобасымен байланысты. Бұл тәжірибе табысты болған жағдайда үлгіні республиканың басқа ірі қалаларына тарату мүмкіндігі де қарастырылмақ.
Жергілікті тұрғындар жаңалықты жылы қарсы алды. Бозарық-3 шағынауданының тұрғыны Назгүл Аширова өз ойын бөлісті: «Бізде балалы жанұялар көп, ескі үйлер де бар. Бұрын өрт шыққанда немесе жан тынышсызданғанда алыстан күту керек болатын. Енді осы жерде, жанымызда тұр — бұл өте маңызды». Қалалық мәслихат депутаты Айдос Нурбаев та реформаны бірнеше рет талқылаудан өткен, азаматтардың ұзақ уақытқа созылған талабы деп бағалады: «Бюджеттен қомақты қаражат бөлінді, бірақ бұл инвестиция өзін өзі ақтайды. Бір адамның өмірін сақтап қалу — кез келген шығынның орнын толтырады».
Жаңаталап шағынауданында тағы бір кешеннің құрылысы жүргізілуде. Жоспар бойынша ол 2026 жылдың соңына дейін пайдалануға берілмек. Осылайша, Шымкенттің маңызды тұрғын аудандарының барлығы бірлескен шұғыл қызмет кешенімен қамтамасыз етіледі деп күтілуде. Мамандардың пайымдауынша, бірлескен кешендер жүйесі іске қосылғаннан кейін шақыруға кезігу уақытын орта есеппен 3-5 минутқа қысқарту мүмкін болады. Медициналық ғылымда «алтын сағат» деп аталатын тұжырымдамаға сәйкес, жедел жәрдемнің уақытылы келуі инсульт, жүрек тоқтауы немесе жарақат алу жағдайларында науқастың тіршілік ету мүмкіндігін екі есеге дейін арттырады. Демек, минуттардың есебі мүлтіксіз болуы тиіс.
Шымкент тәжірибесі Қазақстан деңгейінде де назар аудартып отыр. Төтенше жағдайлар министрлігі бірлескен кешендердің тиімділігін бақылап, 2027-2028 жылдары Алматы мен Астанада ұқсас жобаларды іске асыруды зерделейтінін хабарлады. Қазіргі заманның ірі қалалары үшін шұғыл қызметтердің кіріктірілген жұмысы — бұл тек ыңғайлылық емес, мегаполис тіршілігінің міндетті шарты. Шымкент осы жолда алдыңғы қатарға шыққан қала ретінде елдің қауіпсіздік жүйесін жаңғыртуда маңызды бастама жасады. Азаматтардың өміріне деген жауапкершілік енді бір ғимараттың қабырғасы ішінде нақтылы, ұйымдасқан күш болып бірікті.