Шымкенттің шалғай аудандары: тұрғындардың дауысы естілді

17 қыркүйек 2026 жылы Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков «Базаркақпа» және «Тоғыс» кенттерінде тұратын азаматтармен жүздесу өткізді. Бұл кездесу қарапайым тұрғындар үшін жылдар бойы жиналған мәселелерін тікелей билік өкілдеріне жеткізу мүмкіндігіне айналды. Ауызсу сапасы, жедел медициналық көмек, жолдар мен қоғамдық көлік — осы төрт тақырып кездесудің негізгі өзегіне айналып, шалғай аудандардың созылмалы проблемаларын тағы бір мәрте күн тәртібіне шығарды.
Шымкент — халқы үш миллионнан асқан республикалық маңызы бар қала. Бірақ бұл сандардың артында орталыққа жақын аудандар мен қала шетіндегі кенттер арасындағы терең инфрақұрылымдық алшақтық жасырынып жатады. «Тоғыс» пен «Базаркақпа» — осындай шалғай мекендердің бірі, мұнда онмыңдаған тұрғын тіршілік етеді. Статистикаға жүгінсек, Шымкенттің сыртқы аудандарында тұратын халықтың шамамен 40 пайызы орталыққа тең инфрақұрылымдық қызметтен толықтай пайдалана алмайды деген мәліметтер жергілікті әлеуметтік зерттеулерде жиі кездеседі. Бұл проблема тек Шымкентке ғана тән емес — Қазақстанның барлық ірі қалаларында орталықтан ұзарған сайын тіршілік сапасы төмендей беретіні белгілі бір шындық.
Кездесудің ең өткір тақырыбы — «Тоғыс» кентіндегі ауызсу мәселесі болды. Тұрғындардың айтуынша, кран суы адам ішуге жарамсыз деңгейде: сарғыш түс, жағымсыз иіс және жоғары минерализация тұрмыстық техниканы бүлдіріп, сүзгілерге қосымша шығын туғызып отыр. «Мен жыл сайын тек су сүзгісі мен техника жөндетуге жүз мыңнан астам теңге жұмсаймын. Бұл жай ғана ыңғайсыздық емес — бұл менің отбасымның денсаулығы», — деді кездесуге қатысқан тұрғын Раушан Әбенова. Оның сөздері залдағы жиналғандардың арасынан жаппай қолдау тапты. Шынында да, сапасыз ауызсу мәселесі жергілікті тұрғындар үшін онжылдықтар бойы шешімін таппаған жара болып келеді.
Қала әкімдігі жауабы нақты уәделермен бекітілді: жақын екі ай ішінде «Тоғыс» кентіне үш су тазарту қондырғысы орнатылады, ал жыл соңына дейін қала бойынша мұндай жүйелердің жалпы саны оңға жетеді. Шымкент қаласы су шаруашылығы басқармасының басшысы Дәурен Қасымов: «Біз мәселенің ауқымын толық түсінеміз. Орнатылатын қондырғылар заманауи көп сатылы тазарту технологиясын қолданады, бұл судың сапасын халықаралық стандарттарға сәйкестендіруге мүмкіндік береді», — деп мәлімдеді. Сарапшылар бұл шараны маңызды деп бағаласа да, су тазарту қондырғыларының жеткілікті санын қамтамасыз ету және тұрақты техникалық қызмет көрсету жүйесін орнату — табыстың кілті екенін атап өтеді.
Кездесудің тағы бір маңызды бағыты — жедел қызметтер жұмысы болды. Тұрғындар «жедел жәрдем», полиция және өрт сөндірушілердің кейде өте кеш жетіп жататынын, оның нәтижесінде орны толмас зардаптар туып отыратынын айтты. Осы мәселені шешу мақсатында қалада барлық жедел қызметтерді біріктіретін бірыңғай диспетчерлік жүйе құрылуда. Жобаның мақсаты — жедел топтардың оқиға орнына жету уақытын бес минутқа дейін қысқарту. Бұл стандарт дамыған елдердің мегаполистерінде нормаға айналған, алайда Қазақстан үшін бұл елеулі жетістік болмақ. Жүйе толық іске қосылғаннан кейін диспетчер бір орталықтан барлық қызметтерге бір уақытта команда бере алады, бұл бағалы уақытты үнемдейді.
Жолдар мен қоғамдық көлік мәселелері де тұрғындардың ерекше назарын аударды. «Базаркақпа» кентінің тұрғындары асфальт жамылғысы жоқ немесе мүшкіл күйдегі көшелер, орталыққа автобус маршруттарының жеткіліксіздігі туралы шағымдарын ортаға салды. Зейнеткер Мақсат Дүйсенов: «Ауруханаға баруым керек болса, алдымен жаяу жүріп, содан соң екі рет ауысамын. Менің жасымда бұл өте ауыр», — деп өз жағдайын баяндады. Мұндай мысалдар шалғай аудандарда инфрақұрылым жетіспеушілігінің нақты адами шығынға айналатынын айқын көрсетеді. Қала басшылығы маршруттық желіні кеңейту мен жол жөндеу жұмыстары жоспарланғанын хабарлады, дегенмен нақты мерзімдер мен қаржыландыру кестесі әлі толық нақтыланбаған.
Қала тұрғындарының бөлігі билік өкілдерінің алда тұрған уәделерін күмәнмен қарсы алды. Жергілікті белсенді Айгүл Нұрланова: «Біз мұндай уәделерді бұрын да естіген едік. Маңыздысы — шешімнің уақтылы және толық орындалуы», — деді. Шынында да, тұрғындардың абайлаулығы негізсіз емес: Қазақстанның бірқатар аймақтарында жария жиналыстарда берілген уәделер іс жүзінде жартылай немесе кешіктіріліп орындалған жағдайлар жеткілікті. Осы тұрғыдан алғанда, орындалу үдерісінің ашықтығы мен тұрғындардың бақылауға тартылуы ерекше маңызға ие. Жергілікті бұқаралық ақпарат құралдары мен азаматтық қоғам өкілдерінің уәделердің орындалуын жүйелі бақылауы қажет деген пікір қалың бұқара арасында кеңінен таралып отыр.
Ғабит Сыздықбековтың жүргізген бұл жиыны жай ғана іс-шара емес — ол шалғай аудандарға деген ерекше назардың белгісі. Егер берілген уәделер нақты орындалса, «Тоғыс» пен «Базаркақпа» тұрғындарының тіршілік сапасы айтарлықтай жақсарады. Ауызсу тазалығы, жедел қызметтердің жылдамдығы, жол инфрақұрылымы — бұл адам өміріне тікелей ықпал ететін іргелі мәселелер. Шымкенттің алдағы айлары билік пен халық арасындағы сенімнің нағыз сынағына айналмақ. Берілген уәделердің орындалуы — тек осы екі кенттің ғана емес, барлық шалғай аудандардың болашағын айқындайтын маңызды прецедент болып тарихта қалады.