Шымкенттің жедел жәрдемі: өмірді сақтайтын жүйе жаңа белеске шықты

2026 жылдың 26 тамызында Шымкент қаласының жедел медициналық көмек станциясы өз жұмысының соңғы жылдардағы қорытындысын жариялады. Бұл — жай ғана статистика емес, мыңдаған адамның өмірін сақтап қалған жүйенің жемісі. 103 нөміріне қоңырау соғылған сәттен бастап секундтар санала бастайды. Бригада қаншалықты тез жетеді, команда қаншалықты үйлесімді жұмыс істейді және көмек қаншалықты білікті болады — осының бәрі адам өмірін шешеді. Шымкент қаласының жедел медициналық көмек станциясының медициналық қызметтер сапасын бақылау жөніндегі бас дәрігердің орынбасары Гузаль Ғалимжанқызы Рафикова осы саладағы соңғы жылдардағы өзгерістер мен қол жеткізілген нәтижелер туралы егжей-тегжейлі баяндады.
Қазақстанның оңтүстік өңірінің іргелі қаласы болып табылатын Шымкент халқының саны бүгінде екі миллионнан асып кетті. Мұндай мегаполисте жедел медициналық көмек желісін дұрыс ұйымдастыру — мемлекеттің халыққа деген жауапкершілігінің тікелей көрінісі. Өткен онжылдықта Шымкентте жедел жәрдем жүйесі едәуір ескірген инфрақұрылыммен жұмыс істеді: жеткіліксіз көлік, кадр тапшылығы және орталықтандырылған диспетчерлік жүйенің болмауы бірнеше рет трагедиялық жағдайларға алып келді. Сол кезеңде реформаның қажеттілігі туралы дауыстар қоғамда бірте-бірте күшейе бастаған болатын.
Бүгінгі таңда Шымкентте қуатты жедел көмек желісі орнатылған. Оның негізінде тәулік бойы, демалыссыз жұмыс істейтін он негізгі подстанция жатыр. Бірақ бұл жеткіліксіз деп танылып, тығыз қоныстанған аудандарда тікелей бригадаларды орналастыруға арналған екі бөлек үй-жай да ұйымдастырылды. Мұндай тармақталған құрылым пациентке жету уақытын қысқартады, әсіресе әрбір минут өте маңызды болып табылатын «қызыл» шақырулар кезінде. Станция басшылығының мәліметінше, өткен жылы ең ауыр санаттағы шақырулар бойынша орташа жету уақыты 8 минутқа дейін қысқарды — бұл халықаралық стандарттарға сәйкес келетін нәтиже. «Біз уақыттың қымбат екенін жақсы түсінеміз. Ми инсультінің алғашқы сағатын «алтын сағат» деп атайды — сол уақытта жеткен бригада адамның болашақ өмір сапасын анықтайды», — деп атап өтті Рафикова.
Тек стационарлық нүктелермен шектелмей, станция басшылығы халыққа көмекті одан да жақындату мақсатында өткен жылдың желтоқсанынан биылғы жылдың мамырына дейін 101 және 102 қызметтерімен бірлесе отырып жаңа пункттер ашты. Енді жедел жәрдем бригадалары «Тәскен», «Елтай», «Бозарық» және «Сәуле» шағын аудандарында орналасқан. Бұл аудандардың тұрғындары бірнеше минут ішінде шұғыл медициналық көмекке сенім арта алады. Мамандар мұны дұрыс бағыттағы стратегиялық шешім ретінде бағалайды. Шымкент медицина университетінің профессоры Бахытжан Сейтқалиев: «Жедел жәрдемнің тиімділігі — тек технологияда ғана емес, географиялық қолжетімділікте де. Бригаданың микрорайондарда тікелей орналасуы — дұрыс шешім», — деп пікір білдірді.
Инфрақұрылымнан кем түспейтін мәселе — кадрлар. Бүгінгі таңда бригадалармен жасақталу деңгейі 97%-ға жетті — бұл мұндай күрделі де жауапкершілікті қызмет үшін өте жоғары көрсеткіш. Дегенмен, станция басшылығының ауқымды жоспарлары 100%-ды талап етеді. Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігі бекіткен нормативке сәйкес, тіркелген халықтың әрбір 10 мың адамына бір жедел жәрдем бригадасы тиесілі болуы керек. Шымкент осы нормативке жетуге ұмтылуда. Бригадалар саны жыл сайын өсіп келеді, ал қазіргі 97%-дық жасақталу деңгейі республика бойынша ең жоғары көрсеткіштердің бірі болып есептеледі. Бригада құрамдары да әртүрлі болуы мүмкін: классикалық нұсқа — дәрігер, фельдшер және жүргізуші; кейде бригадада екі фельдшер мен жүргізуші жұмыс істейді; төртінші күрделілік санатындағы шақырулар кезінде бригада тек фельдшер мен жүргізушіден тұрады.
Жедел жәрдем жүргізушілері — бұл жай ғана рульдегі адамдар емес. Олар көп жағдайда құтқару операциясының толыққанды қатысушыларына айналады, және олардың медицина персоналымен үйлесімділігінен нәтиже тәуелді болады. Станцияда жылдар бойы жұмыс істеген жүргізушілердің басым бөлігі қаланы жақсы біледі, кептелістерде ең жылдам маршрутты таңдай алады. Сонымен қатар олар жабдықты тасуға, науқасты ұстауға және реанимация кезінде жылдам реакция талап ететін бірнеше маңызды іс-әрекетті орындауға дайын тұрады. Кейбір жағдайларда олардың іс-қимылы операцияның жалпы сәттілігінің 50%-на дейін ықпал ете алады. Жүргізушілерді оқыту төрт бағытта жүргізіледі: қауіпсіз жүру дағдылары, базалық реанимация, симуляциялық орталықта апталық жаттығулар және бригадаға реанимация кезінде көмек көрсете білу. Бұл жүргізушілерді жай техникалық мамандардан шынайы құтқарушы командасының мүшелеріне айналдырады. «Біздің жүргізушілерімізді парамедик деп атауға болады — олар дәрігерлермен бірге жаттығады, бірге жұмыс істейді», — деп мақтанышпен айтады Гузаль Рафикова.
Сарапшылар Шымкенттің жедел жәрдем жүйесіндегі реформаларды Қазақстандағы денсаулық сақтауды жаңғырту бағдарламасының табысты үлгісі ретінде бағалайды. Денсаулық сақтау саласының талдаушысы Айгүл Нұрмағамбетованың пікірінше, Шымкенттің тәжірибесін басқа қалаларға таратуға болады: «Бұл жүйе — қаланың халқы өскен сайын медициналық инфрақұрылымды да сәйкесінше дамытуға болатынын дәлелдейді». Тұрғындардың да реакциясы оңды: әлеуметтік желілерде жедел жәрдем бригадаларының жылдам жетіп, кәсіби көмек көрсеткені туралы алғыс жазбалар жиі кездеседі. Болашаққа қарайтын болсақ, станция басшылығы цифрлық диспетчерлік жүйені одан әрі жетілдіруді, телемедицина элементтерін енгізуді және дроندар арқылы алғашқы медициналық жабдықты жеткізуді зерттеуде. Шымкенттің жедел жәрдем станциясы бүгін тек қала тұрғындарына ғана емес, бүкіл Қазақстанның медицина жүйесіне үлгі болып отыр — өйткені жедел жәрдемнің сапасы мемлекеттің азаматқа деген нағыз жауапкершілігінің өлшемі болып табылады.[hide][/hide]