Түлкібас ауданында балық шаруашылығы жаңа серпін алды: биыл 9 мың тонна өнім күтілуде

2026 жылдың 2 маусымында Түркістан облысының Түлкібас ауданынан келіп түскен мәліметтер аймақтың аквашаруашылық саласында елеулі ілгерілеу болып жатқанын дәлелдеді. Биылғы жылы ауданда жалпы көлемі 9 мың тоннаға жететін балық өндіру жоспарланып отыр. Бұл — өткен жылдармен салыстырғанда айтарлықтай өсу, және бұл көрсеткіш жергілікті кәсіпкерлердің салаға деген ынта-ықыласының артқанын айқын аңғартады.
Түлкібас ауданы — Түркістан облысының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, Қаратау жотасының тау етегімен жалғасқан аймақ. Осы географиялық ерекшелік ауданды балық шаруашылығы үшін ерекше тиімді орынға айналдырады. Тау бөктерінен ағып түсетін таза бұлақ сулары, биік таулардан бастау алатын өзен-сайлар форель сияқты бағалы балық түрлерінің өсуіне мейлінше қолайлы орта қалыптастырады. Су температурасы, оттегі мөлшері және химиялық құрамы — осының бәрі осы аймақты табиғи форель фермасына теңестіреді.
Жергілікті аквашаруашылық саласының дамуы соңғы бірнеше жылда жылдамдады. 2020 жылдарға дейін ауданда балық өсіру негізінен жеке тұрмыстық деңгейде ғана жүргізіліп келген болатын. Алайда мемлекеттің ауыл шаруашылығын жан-жақты қолдауға бағытталған бағдарламалары, субсидия механизмдерінің жетілдірілуі және кәсіпкерлерге арналған жеңілдікті несие желілерінің ашылуы салаға жаңа леп әкелді. Нәтижесінде жасанды су айдындарын — тоғандар мен резервуарларды — іске қосуға ниетті кәсіпкерлердің саны жыл сайын өсіп келеді. Бүгінде ауданда жасанды су айдындарында хан балық, бекіре және сазан өсіруге басымдық берілуде.
Аудан орталығы Түлкібас қаласының жақын маңындағы балық фермаларының бірін басқаратын кәсіпкер Серікбай Нұрланов бұл бастаманың маңыздылығын атап өтті: «Бізде бұрын осындай мүмкіндіктерді пайдаланбай жатқанбыз. Таудан ағып келетін таза суда форель өседі, өсімі жылдам, сапасы жоғары. Нарыққа шығарған кезде сұраныс та жеткілікті. Биылғы жылы ауқымымызды ұлғайттық, алдағы жылы одан да кеңейтпекпіз», — деді ол. Нұрланов сияқты ұсақ және орта кәсіпкерлердің белсенділігі осы салада тұрақты өсу трендін қалыптастырып отыр.
Аквашаруашылық саласының мамандары Түлкібас аудандағы жағдайды оң бағалайды. Алматыдағы Балық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының жетекші ғалымы, биолог Зауреш Бейсенова бұл туралы мынадай пікір айтты: «Тау бөктеріндегі табиғи су айдындарының ерекшелігі — суының тазалығы мен температуралық режимі. Форель — бұл орта сапасына өте сезімтал балық. Ластанған немесе жылы суда ол мүлде өспейді. Ал Түлкібас жағдайында барлық табиғи шарттар орындалған: тау суы таза, салқын, оттегімен қаныққан. Сондықтан мұнда форель өсіру ерекше тиімді». Сарапшының бұл бағасы аймақтың аквашаруашылық саласындағы бәсекелестік артықшылығын растайды.
Республика деңгейінде де балық шаруашылығына деген назар артып отыр. Қазақстанда жан басына шаққандағы балық тұтыну деңгейі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ұсынатын нормасынан төмен болып қалып келеді. ДДҰ жылына адам басына кемінде 12 килограмм балық тұтынуды ұсынса, Қазақстанда бұл көрсеткіш орта есеппен 7–8 килограммда тербеліп тұр. Ішкі өндірісті ұлғайту арқылы бұл алшақтықты жою — мемлекеттің агроөнеркәсіп кешенін дамыту стратегиясының басымдықтарының бірі. Осы мақсатта аквашаруашылықты дамыту бағдарламасы бойынша субсидиялар мен мемлекеттік қолдау механизмдері іске қосылған. Түлкібастағы 9 мың тонналық жоспар — осы жалпы стратегияның аймақтық деңгейдегі көрінісі.
Түркістан облысы әкімдігі де осы бастамаларды белсенді қолдап отыр. Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының өкілі Мырзабек Қасымов жуырда өткен баспасөз мәслихатында мынадай мәлімдеме жасады: «Облысымыздың географиялық жағдайы балық шаруашылығын дамытуға бірегей мүмкіндік береді. Тек Түлкібас ауданы ғана емес, облыстың басқа да аудандарында аквашаруашылықтың әлеуетін ашу бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр. Биыл 9 мың тоннаға жеткізу — бұл алғашқы қадам ғана. 2028 жылға қарай осы көрсеткішті екі есеге арттыру жоспарланып отыр». Бұл мәлімдеме аймақ басшылығының ауқымды жоспарлары барын дәлелдейді.
Болашаққа қарасақ, Түлкібас ауданындағы балық шаруашылығының дамуы жергілікті тұрғындар үшін жаңа жұмыс орындарын ашатыны да анық. Форель, бекіре және хан балықтың аймақтық нарықтарда ғана емес, ірі қалалардың — Алматы, Шымкент — дүкендері мен мейрамханаларында да орын алу мүмкіндігі зор. Сонымен бірге, балық өнімдерін қайта өңдеу — консервілеу, кептіру, ысталған өнімдер шығару — бағытындағы шағын өндіріс орындарын ашу перспективасы да алыс емес. Саланың кешенді дамуы ауыл экономикасын жандандырып, тұрғындардың табыс деңгейін көтеруге тікелей ықпал ететіні сөзсіз. Барлық осы мән-жайлар Түлкібас ауданының балық шаруашылығы саласындағы алдыңғы қатарлы аймаққа айналу жолындағы берік қадамдарды жасап жатқанын анық байқатады.