Шымкент тұрғындарының жылдар бойы шешілмеген мәселелері: аким халықпен тікелей диалогқа шықты

17 қыркүйек 2026 жыл. Шымкент қаласының Әл-Фарабий ауданында өткен кезекті шығу кездесуінде аким Ғабит Сыздықбеков тұрғындардың ауыр тағдырларын тікелей тыңдады. Аяқталмаған жөндеу жұмыстары, он жылдан астам созылған тұрғын үй кезегі және мүгедектерге берілетін оңалту көмегінің қысқартылуы — осы үш мәселе кездесудің негізгі өзегіне айналды. Кездесу барысында айтылған шағымдар жекелеген тұрғындардың ғана емес, мыңдаған қалалықтардың жағдайын бейнелейтін жүйелі проблемаларды жарқын көрсетті.
Шымкент — Қазақстанның үш республикалық маңызы бар қаласының бірі. Соңғы он жыл ішінде халқы екі миллионнан асқан бұл мегаполис жедел дамып келеді. Алайда урбандану қарқыны мен инфрақұрылымның жаңғырту жылдамдығы арасындағы алшақтық күн өткен сайын сезілуде. Мамандардың бағалауынша, қалада пайдалануға берілген уақыты өткен тұрғын үй қорының үлесі жалпы қордың 30 пайыздан астамын құрайды. Осы фонда 2023 жылы басталған үй жаңғырту бағдарламасы тұрғындарда үлкен үміт оятқан болатын. Бірақ іске асыру кезеңінде проблемалар бетін ашты.
Кездесуге қатысқан тұрғындардың бірі — Гүлнар Ахметова (есім өзгертілген) — өз үйіндегі жаңғырту жұмыстарының аяқталмай қалғанын айтты. 2023 жылы басталған жөндеу жұмыстары күні бүгінге дейін толық аяқталмаған. Мердігер компания кемшіліктерді жоятынын бірнеше рет уәде еткен, алайда сол уәделер қағаз жүзінде ғана қалған. Оның үстіне үй тұрғындарына берешек сомасы көрсетілген шот ұсынылып, қайта есептеу жасалатыны ескертілген — бірақ ол да орындалмаған. «Адамдар ақшаны төледі, жұмыс аяқталмады, енді берешегіміз бар деп айтады. Бұл қалай болады?» — деп сұрайды әйел. Аким Ғабит Сыздықбеков мәселені орнында шешуге тапсырма берді. Егер мердігер жұмысты сапасыз орындаған болса, кемшіліктер кепілдік мерзімі шеңберінде жойылуы тиіс екенін ескертті. Қала құрылыс бөлімінің бастығы Ерлан Жақыпбеков бұл жағдайда мердігердің жауапкершілігі толық сақталатынын растады.
Кездесудегі ең ауыр шағымдардың бірін 63 жастағы Зейнеп апа айтты. Оның қызы он жылдан астам уақыт бойы ауыр науқаспен күресіп, тұрғын үй кезегінде тұр. Осы он жыл ішінде отбасы барлық инстанцияларға өтініш берген, бірақ нәтиже жоқ. «Ешкімге де баласының науқас болғанын тілемеймін. Ол кезекте он жыл тұр. Бұл тұрғын үй кейін оның төрт қызына қалса деп тілеймін» — деді ана. Бұл — жай ғана жеке жағдай емес. Ресми деректерге сәйкес, Шымкентте әлеуметтік тұрғын үй кезегінде 40 мыңнан астам отбасы тіркелген. Кезектегі орташа күту мерзімі — 8–12 жыл. Мүгедектігі бар немесе ауыр науқасы бар азаматтарға арналған жеңілдетілген кезек болғанымен, іс жүзінде оның қозғалысы өте баяу. Аким тиісті мамандарға кезекті тексеруді және отбасының қосымша құжат толтырғызуға мұқтаж екенін анықтауды тапсырды. Сарапшылар тұрғын үй мәселесінің жылдам шешілуі үшін муниципалдық тұрғын үй қорының кеңейтілуі қажет екенін айтады.
Үшінші мәселе — оңалту мүмкіндігінен айырылған мүгедек азаматтың жағдайы. Оң аяғы тізеден жоғары ампутацияланған Марат Дүйсенов бұрын екінші топ мүгедек мәртебесін алып, оңалту орталығына баруға құқығы болған. Алайда кейіннен оны үшінші топқа ауыстырған. Сырттай жүргізілген медициналық-әлеуметтік сараптама нәтижесінде оның бірқатар оңалту қызметтерінен айырылғаны анықталды. «Бұрын оңалту орталығына бара алатынмын, енді ол мүмкіндік жоқ. Протез аламын, бірақ басқасына барлық жерге барып едім — көмек жоқ» — деді ол. Бұл жағдай жүйелі кемшілікті айғақтайды: мүгедектік тобын ауыстыру адамдардың нақты денсаулық жағдайын, өмір сапасын ескермей, формальды тәртіппен жүргізіледі. Мамандар мұндай сырттай сараптаманың адал бағалауды қамтамасыз ете алмайтынын ескертеді. Акимнің кеңесшісі Айдар Сейтқалиев бұл жағдайда денсаулық жағдайы өзгерген болса, қайта қарау мүмкіндігі бар екенін түсіндірді.
Кездесудің қорытындысы бойынша жауапты мамандарға барлық өтініштерді тексеру, қажет болса орнына шығу және тұрғындарға кейінгі іс-қимыл тәртібін түсіндіру тапсырылды. Қалалық әкімшіліктің баспасөз қызметі барлық мәселелер бойынша бақылау жасалатынын мәлімдеді. Бұл шығу кездесулері форматы Қазақстанда соңғы жылдары кеңінен қолданылып келеді. Халықпен тікелей диалог ретінде бағаланғанымен, сарапшылар оның тиімділігі бір рет шешім қабылдаудан гөрі жүйелі жұмысқа тәуелді екенін атап өтеді. «Аким халықты тыңдауы — жақсы. Бірақ тыңдаудан кейін нақты орындалу болмаса, бұл жай ғана PR акциясы болып қала береді» — дейді саясаттанушы Нұрлан Әбдіхалықов.
Шымкент мысалы — Қазақстандағы ірі қалалардың жалпы ауруын бейнелейтін айна. Тұрғын үй тапшылығы, мердігерлердің жауапсыздығы, мүгедектерге арналған мемлекеттік қызметтердің бюрократиялануы — бұл мәселелер жылдан жылға жинақталып келеді. Сарапшылардың пікірінше, шешім — жекелеген шағымдарды реттеуде емес, жүйені жаңарту, ашықтықты арттыру және азаматтардың мемлекеттік қызметке тең қолжетімділігін қамтамасыз ету механизмдерін жасауда. 17 қыркүйек күні Әл-Фарабий ауданында тұрғындардың аузынан шыққан сөздер — жай шағым емес, жылдар бойы жинақталған үмітсіздіктің үні. Сол үнді тек тыңдау ғана емес, оған нақты жауап берудің уақыты келгені анық.