Өңірдің су тамырлары: Үкімет делегациясы Жетісай ауданының су объектілерін тексерді

3 тамыз 2026 жыл. Үкімет делегациясы Оңтүстік Қазақстан өңіріне арнайы сапармен келіп, аймақтың негізгі су шаруашылығы объектілерін тексерді. Вице-премьер Қанат Бозумбаев бастаған делегация құрамына Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов пен облыс әкімі Нұралхан Күшеров кірді. Бұл сапар өңірдің ауылшаруашылығы мен халқын сумен қамтамасыз ету мәселесін жан-жақты бағалау тұрғысынан аса маңызды болды.
Аймақтың су инфрақұрылымы республикалық деңгейдегі назарда жүрген мәселелердің бірі болып табылады. Орта Азия елдерімен ортақ су ресурстарын бөлісіп отырған Қазақстан үшін ішкі су шаруашылығын жетілдіру — ұлттық қауіпсіздіктің ажырамас бөлігі. Жетісай ауданы болса ел бойынша ең ірі суармалы егіншілік аудандарының қатарына жатады. Мұнда жүздеген мың гектар жер суарылатын жерге арналған, ал осы жерлерде өсірілетін дақылдар — мақта, бидай, бақша өнімдері — ел экономикасына мол үлес қосады.
Тексеруде ерекше назар аударылған объект — Жетісай ауданындағы «Тәуелсіздіктің 20 жылдығы» каналы. Бұл гидротехникалық ғимарат бұдан он бес жыл бұрын, өңірде су тапшылығы орын алатын кезеңдерде «Достық» магистраль каналының қуаттылығы жеткіліксіз болғанда Шардара су қоймасынан қосымша су беру мақсатымен салынған. Каналдың жалпы ұзындығы шамамен 16 шақырымды құрайды, ал жобалық өткізу қабілеті секундына 60 куб метр су деңгейінде айқындалған. Осы нысанмен бірге іске қосылған №1 және №2 сорғы станциялары да тексерілді.
Алайда уақыт өте келе ғимараттың жеке учаскелері тозып, тиімділігі едәуір төмендеді. Арнаның кейбір бөліктері ескіріп, су шығыны артқан. Мамандардың бағалауы бойынша, жөндеу жұмыстары жүргізілмеген жағдайда жуық арада каналдың жұмыс қабілеті күрт нашарлауы мүмкін еді. Осы себептен ғимаратты күрделі жөндеуден өткізу туралы шешім қабылданды: қалған 10 шақырым арна бетонмен қапталмақ, ал барлық сорғы жүйесі жаңартылмақ. Жобаның аяқталуы 60 мың гектар суармалы жердің тұрақты сумен қамтамасыз етілуіне кепілдік береді. Сонымен қатар каналдың бойында орналасқан елді мекендердің су тасқынынан қорғанышы да артатын болады.
«Бұл жобалар тек техникалық жаңарту ғана емес, — деп атап өтті делегация сапары барысындағы кеңесте министр Нұржігітов. — Мыңдаған фермерлердің еңбегі, ондаған мың отбасының ауыз суы мен тұрмыс тіршілігі осы инфрақұрылымға тікелей байланысты. Сондықтан жұмыстарды мүмкіндігінше жедел және сапалы жүргізу — біздің басты міндетіміз.» Облыс әкімі Нұралхан Күшеров өз кезегінде аймақтағы ауыл шаруашылығы өндірісінің тікелей су жеткізу тиімділігіне тәуелді екенін баса айтты.
Делегация Шардара су электр станциясын да аралады. Мұнда «Қазводхоз» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының мамандары өңірдің су шаруашылығы инфрақұрылымын жаңғырту жөніндегі жобаларды таныстырды. Ерекше қызығушылық тудырған — Ислам даму банкі мен Еуропалық қайта құру және даму банкінің қаржылық қолдауымен жүзеге асырылатын жұмыстар. Халықаралық қаржы институттарының осы сала бойынша серіктестігі — Қазақстанның ирригациялық инфрақұрылымды ұзақ мерзімді дамыту стратегиясының айғағы. Бүгінгі таңда осы бағыт бойынша бірнеше ірі жоба іске асырылу үстінде, ал жаңа бастамалар да ұсынылып жатыр. Шардара су қоймасының су деңгейі мен гидротехникалық ғимараттарының техникалық жай-күйі де тікелей орында бағаланды. Мамандардың айтуынша, қойманың толтырылу деңгейі қалыпты жағдайда сақталып тұр, алайда жылдан-жылға ауытқитын климаттық факторларды ескеріп, суды тиімді пайдалану жүйесін одан әрі жетілдіру қажет.
Қазақстандағы ирригациялық жүйе тарихи тұрғыдан алғанда Кеңес дәуірінен мұраға қалған кең ауқымды инфрақұрылымға негізделген. Сол кездегі каналдар мен су қоймалары бүгін де негізгі жүктемені көтеріп келеді. Дегенмен тозу деңгейі жыл өткен сайын артып, жаңарту жұмыстарының қажеттілігі күн тәртібінен түспейді. Мамандардың бағалауы бойынша, Қазақстанның суармалы егіншілікпен айналысатын өңірлерінде жалпы инфрақұрылымның 40 пайыздан астамы жаңаруды қажет етеді. Бұл тек экономикалық емес, экологиялық мәселе де болып табылады: тиімсіз су пайдалану топырақтың тұздануына, жер деградациясына және ауыл шаруашылығы өнімділігінің төмендеуіне апарады.
Сапардың қорытындысында Қанат Бозумбаев бірқатар нақты тапсырма берді. Атап айтқанда: ағымдағы суару маусымын сапалы өткізуді қамтамасыз ету, гидротехникалық инфрақұрылымды жаңарту жұмыстарын жеделдету және ауыл шаруашылығы өндірушілерінің суармалы сумен тұрақты қамтамасыз етілуі үшін барлық қажетті шаралар қабылдану тиіс. «Фермерлер су тапшылығынан зиян шекпеуі үшін барлық мүмкіндікті пайдалануымыз керек. Астықтың, мақтаның, бақша өнімдерінің мол өнімі — елдің азық-түлік қауіпсіздігінің кепілі», — деп тұжырымдады вице-премьер. Сарапшылар бұл сапарды өңірдің су мәселесіне үкіметтің ерекше назар аударып отырғанының тағы бір айғағы ретінде бағалайды. Инфрақұрылымды жаңарту аяқталғаннан кейін өңір бойынша ауыл шаруашылығы өнімділігі 20–25 пайызға өсуі болжануда, бұл мыңдаған жергілікті тұрғынның тұрмыс деңгейіне тікелей оң ықпал етеді.