Шымкенттің жылу жүйесі жаңарды: ТЭЦ-3 қысқа дайын

Шымкент қаласында 2026 жылғы 16 қазанда жылу маусымына дайындық жұмыстары аяқталды. Биыл қалалық жылу жүйесін жаңартуға инвестициялық бағдарлама шеңберінде 200 миллион теңгеден астам қаражат бөлінді. Бұл — соңғы жылдардағы ең ірі салымдардың бірі. Атап айтқанда, ТЭЦ-3 объектісінде жүргізілген жөндеу жұмыстары мамандар тарапынан жоғары бағаланып, шымкенттіктерге тұрақты жылу беруге барлық техникалық алғышарт жасалды деп есептелуде.
Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі мегаполис, халқының саны бірнеше миллионға жуықтаған. Мұндай ірі қалада жылу жүйесінің тиімді жұмыс істеуі — тек тұрмыстық ыңғайлылық мәселесі ғана емес, сонымен бірге халықтың денсаулығы мен қауіпсіздігінің негізгі кепілдіктерінің бірі. Оңтүстікте қыс айлары кейде жазыкшылықта болғанымен, температура кескін төмендеп, тұрғындар мен мекемелер жылуды аса қажет ететін кезеңдер де болады. Сол себепті жылу беру инфрақұрылымы жыл сайын мұқият тексерілуі тиіс.
ТЭЦ-3-те жүргізілген жұмыстардың ішіндегі ең маңыздысы — бірінші қазанды күрделі жөндеуден өткізу болды. Бұл қазанда екі жылу беру беті толықтай ауыстырылды: оның ішінде төбелік экран, конвективтік бөлік және су жабдықтары жаңартылды. Мамандардың айтуынша, бұл жабдықтар шамамен 100 мың сағат жұмыс істеген, яғни өз ресурсын іс жүзінде толығымен пайдаланған. «Мұндай жабдықты уақытылы ауыстырмаса, авария қаупі күрт артады. Біз бұл жұмыстарды алдын ала жоспарлап, мерзімінде орындадық», — деді «Энергоцентр-3» АҚ-ның бас инженері Серік Дүйсенов. Оның сөзінше, жаңа жабдық орнатылғаннан кейін станцияның жалпы тиімділігі де артты.
Жүргізілген жөндеу жұмыстары нәтижесінде жабдықтың тозу деңгейі айтарлықтай төмендеді. 2023 жылы ТЭЦ-3 жабдықтарының тозу деңгейі 60 пайызға жеткен болатын — бұл өте жоғары және қауіпті көрсеткіш. Қазіргі таңда ол 55,35 пайызға дейін азайды. Үш жыл ішінде шамамен 5 пайыздық нүктеге төмендеу — нақты нәтиже. Алайда сарапшылар бұл жеткіліксіз екенін де ескертеді. Қазақстандық энергетика саласының тәуелсіз талдаушысы Айдос Жұмабаевтың пікірінше, мемлекеттік стандарттар бойынша жылу жабдықтарының тозу деңгейі 40 пайыздан аспауы керек. «Қазіргі жетістік — жақсы қадам, бірақ бір рет жөндеп тастадым деп тоқтауға болмайды. Инвестицияларды одан әрі жалғастырып, жабдықтарды кезең-кезеңімен жаңартып отыру қажет», — деп атап өтті ол.
«Энергоцентр-3» АҚ Шымкент қаласына жыл сайын шамамен 550 мың гигакалория жылу энергиясын өндіреді. Бұл — аса үлкен көлем. Компания өкілдерінің мәліметінше, қажет болған жағдайда өндіріс қуатын 600 мың гигакалорияға дейін арттыру мүмкіндігі бар. Яғни станция резервтік қуатпен жұмыс атқарады, бұл өте маңызды. Өткен жылдардың тәжірибесі өткір суықтар кезінде жылу сұранысының күрт өсетінін көрсетіп отыр. «Жоспарлы жүктемеден 10-15 пайызға артық жылу беру мүмкіндігімізді сақтап отырмыз. Бұл — жұртшылықтың ыңғайлылығы үшін өте маңызды буфер», — деді компания басшысы Нұрлан Мәмбетов баспасөз мәслихатында.
Жылуды тұтынушыларға жеткізу «Куатжылуорталык-3» кәсіпорны арқылы жүзеге асырылады. Бұл ұйым тарату желілерін басқарады және жылудың үйлерге, мектептерге, ауруханаларға уақытылы жетуін қамтамасыз етеді. Энергетиктердің атап өтуінше, бар қуат қысқы кезеңде жылуды тұрақты жеткізуге толығымен жеткілікті. Шымкент тұрғыны, үш баланың анасы Зарина Ысқақова жылу маусымының басталуына үміттене қарайтынын айтты: «Биылғы жылы жөндеу жұмыстары уақытылы аяқталды деген хабарды естіп, ерекше қуандым. Балаларым бар, бізге жылы үй өте маңызды».
Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкенттің жылу жүйесі Кеңес дәуірінде салынған және сол кезден бері елеулі жаңартуларға зәру болып келді. 1990-жылдардағы экономикалық дағдарыс кезінде инфрақұрылымға инвестиция іс жүзінде тоқтатылып, жабдықтар ескіріп, тозды. 2000-жылдардың басынан бастап жағдай бірте-бірте жақсара бастады, алайда жинақталған мәселелерді шешу үшін одан да күшті және жүйелі іс-қимыл қажет болды. Соңғы үш жылда қаланың жылу инфрақұрылымына жалпы инвестиция бірнеше миллиард теңгені құрады, бұл бұрынғы ондаған жылмен салыстырғанда сапалы секіріс болып табылады.
Болашаққа қарайтын болсақ, «Энергоцентр-3» АҚ алдағы жылдарда жабдықтарды одан әрі жаңартуды жалғастыруды жоспарлап отыр. Станцияның тозу деңгейін нормативтік 40 пайызға дейін жеткізу үшін жүйелі инвестициялар қажет екені белгілі. Бұған қоса, климат өзгеруіне байланысты энергия үнемдейтін технологияларды енгізу де стратегиялық маңызды бағыт болып қала берді. Шымкент қалалық мәслихатының депутаты Бақытжан Сейтқали жылу жүйесін жаңарту жұмыстарын жоғары бағалай отырып, бақылауды күшейту қажеттігін де айтты: «Қаражат дұрыс жұмсалып, нәтиже нақты болуы тиіс. Біз тұрғындар алдындағы жауапкершілікті сезінеміз». Осылайша, Шымкент 2026 жылғы қысқа дайын — тұрғындарға жылу уақытылы жеткізілетіне барлық мүдделі тараптар сенімді.