Шымкентте 610 жұмыссыз кәсіби оқуға жіберілді: еңбек нарығындағы жаңа серпін

Шымкент қаласындағы Еңбек ұтқырлығы орталығы биылғы жылдың басынан бері жұмыссыз азаматтарды кәсіби оқуға жұмылдыру бағытында жүйелі жұмыс жүргізіп келеді. 2026 жылдың 19 қазанындағы мәліметтер бойынша, орталық арқылы 610 жұмыссыз азамат кәсіби оқуға жіберілді. Бұл көрсеткіш қала басшылығының еңбек нарығын реттеу және халықтың тұрақты жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету саласындағы мақсатты саясатының нақты жемісі болып табылады.
Аталған 610 адамның ішінде 450-і білім беру ұйымдарында оқуға жіберілсе, қалған 160-ы тікелей жұмыс орындарында кәсіптік дайындықтан өтуде. Бұл екі бағытты тәсіл — теориялық білімді практикалық дағдымен ұштастырудың тиімді үлгісі ретінде бүгінде Қазақстанның бірнеше ірі қаласында қолданылуда. Шымкент осы тәжірибені ерте қолға алған өңірлердің бірі болғандықтан, алынған нәтижелер республикалық деңгейде үлгі ретінде қаралуда.
Бағдарламаның ең назар аударарлық бөлігі — «Алем-БТ» ЖШС мен «Balabi Textile» ЖШС кәсіпорындарындағы оқу. Бастапқыда осы екі ұйымда «Тоқыма жабдықтарының операторы» мамандығы бойынша 70 адамды оқыту жоспарланған болатын. Қазан айының соңына дейін 47 қатысушы курстарды толық аяқтап, тиісті сертификат алды. Бұл адамдардың жұмысқа орналасуы жөніндегі жұмыс қазіргі таңда жүргізілуде. 19 адам әртүрлі себептермен оқудан шығарылса, тағы 4 адам кәсіби дайындығын жалғастырып жатыр. «Бұл нәтиже — тек сандық көрсеткіш емес, адам тағдырларының өзгеруі», — дейді Шымкент қаласы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау басқармасының басшысы Мейіржан Сейітов. — «Біз әр оқушының жұмысқа орналасуына дейін қолдау көрсетуге дайынбыз».
Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі өнеркәсіптік және демографиялық орталық. Халық саны жыл сайын өсіп келе жатқан бұл қалада жұмыс күші нарығындағы қысым да жоғары деңгейде сақталуда. Қала тұрғындарының өнімді жұмыспен қамтылуы — тек экономикалық мәселе ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік тұрақтылықтың кілті. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, Шымкентте ресми тіркелген жұмыссыздық деңгейі 2025 жылы 4,8 пайызды құраған. Алайда сарапшылар бейресми жұмыссыздықтың шын мөлшері бұдан едәуір жоғары екенін жоққа шығармайды. Дәл осы жағдай Еңбек ұтқырлығы орталығының рөлін стратегиялық маңызды етіп отыр.
Экономист Айгүл Нұрланова бағдарлама туралы пікірін ашық айтады: «Тоқыма өнеркәсібіне мамандар дайындау — дұрыс бағытта жасалған қадам. Оңтүстік Қазақстан өңірі тарихи тұрғыдан тоқыма, жеңіл өнеркәсіп саласымен тығыз байланысты болған. Бүгін де бұл сектор жұмыс орындарын жасаудың маңызды қайнар көзі болып қала береді». Ол сондай-ақ «Balabi Textile» сияқты жергілікті кәсіпорындармен тікелей серіктестіктің маңыздылығын атап өтеді. «Оқу орны мен жұмыс берушінің бір жүйеге біріктірілуі — бұл Еуропа елдерінде ондаған жыл бойы тиімділігі дәлелденген дуальды білім моделінің нақты көрінісі», — деп түйіндейді сарапшы.
Бағдарламаның қатысушылары да өз бастарынан кешкен өзгерісті жасырмайды. Курсты аяқтаған Маржан Қасымова: «Бұрын тігін цехында жалпы жұмысшы ретінде еңбек еттім. Оқу барысында заманауи тоқыма жабдықтарымен жұмыс істеуді үйрендім. Енді маман ретінде ресми жұмысқа орналасу мүмкіндігім бар», — дейді ол. Мұндай жеке тарихтар жобаның тек статистикалық нәтиже ғана бермейтінін, нақты адамдардың өмірін жақсартып жатқанын айқын көрсетеді. Тағы бір оқушы Серікбай Дүйсенов: «Алғашқыда оқуға барамын деп ойламадым. Бірақ орталықтың кеңесшісі мені иландырды. Бүгін өкінбеймін», — деп бөліседі.
Бұл бастаманы тарихи контекстте қарасақ, Қазақстанда жұмыссыздықпен күрестің ұйымдасқан жүйесі 1990-жылдардың аяғынан бастап қалыптасып келеді. Еңбек ұтқырлығы орталықтары желісі 2010-жылдары белсенді дамытылды. Алайда бұрынғы оқу бағдарламаларының бір кемшілігі — жұмыс берушімен байланыстың әлсіздігі еді. Сол себепті көпшілік сертификат алып, бірақ нақты жұмыс орны таба алмай қалатын. Қазіргі тәсіл бұл кемшілікті жою мақсатында жұмыс берушіні оқу процесіне бастапқы кезеңнен бастап тартады. Бұл — елеулі эволюция.
Алдағы перспективаларға келетін болсақ, Шымкент қаласы әкімдігі жылдың соңына дейін кәсіби оқуға жіберілетіндер санын 750-ге жеткізуді мақсат тұтып отыр. Тоқыма саласынан басқа, ақпараттық технологиялар, медициналық қызмет, сондай-ақ құрылыс мамандықтары бойынша оқу бағдарламалары кеңейтілмек. Бұл жоспарлар жергілікті еңбек нарығының сұранысын терең зерттеуге негізделген. Мамандардың бағалауынша, тұрақты жұмыспен қамту деңгейін арттыру шымкенттіктердің орташа табысын 15–20 пайызға дейін көтеруге мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде тұтыну белсенділігін арттырып, жергілікті экономикаға оң серпін береді. Шымкенттің бұл тәжірибесі Алматы мен Астана сынды мегаполистерден артық болмаса да, кем соқпайтын үлгі ретінде республикалық деңгейде жан-жақты талқылануға лайық. Еңбек нарығын тұрақтандыру — тек сан жинау емес, адам капиталын дамытудың стратегиялық жолы екенін Шымкент тәжірибесі тағы бір мәрте дәлелдейді.