Шымкентте «Денсаулық аралшығы»: алдын алу медицинасы халыққа жақындады

8 қыркүйек 2026 жылы Шымкент қаласының тұрғындары сауда орталығының дәлізінде өзгеше бір көріністің куәсі болды: ақ халаттары жарқырап тұрған дәрігерлер алдына тізбектеліп тұрған қалың жұрт, өлшеу аспаптарының шертілгені, жан-жақтан естілген жылы кеңестер мен ризашылық сөздер. Бұл — «Денсаулық аралшығы» атты алдын алу акциясы, оны Шымкент бойынша Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры филиалы «Шымфарм» емханасының мамандарымен бірлесе отырып, «Төлеби» сауда орталығында ұйымдастырды.
Акция барысында дәрігерлер азаматтардың қан қысымын өлшеп, қандағы қант деңгейін анықтады, сұрақтарына жауап берді және аурулардың алдын алу бойынша нақты ұсыныстар жасады. Сонымен қатар тар мамандық иелері қалашықтылармен денсаулықты сақтау мәселелері төңірегінде кеңесті. ӘМСҚ қоры өкілдері де іс-шараға белсене қатысып, халыққа міндетті медициналық сақтандыру жүйесінің мүмкіндіктерін және медициналық көмек алу тәртібін жан-жақты түсіндірді. Осындай акциялар Шымкентте ай сайын өткізілетін дәстүрге айналған, ал олардың басты мақсаты — алдын алу тексерулерін халыққа неғұрлым қолжетімді ету және аурулардың ерте сатыда анықталуына жәрдемдесу.
Алдын алу медицинасының маңыздылығы туралы айтқанда, ең алдымен аурудың емдеуден гөрі алдын алудың тиімді екенін есте ұстаған жөн. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, созылмалы аурулардың 80 пайызға дейінгі жағдайы тиісті алдын алу шаралары мен өмір салтын өзгерту арқылы болдырмауға болады. Қазақстанда жүрек-қан тамыры аурулары мен қант диабеті өлім-жітімнің жетекші себептерінің қатарында. Денсаулық сақтау министрлігінің ресми мәліметтеріне сүйенсек, елімізде диабет диагнозы қойылған адамдар саны соңғы он жылда екі есеге жуық артқан, ал гипертониямен ауыратындардың үлесі ересек халықтың үштен бірінен асып кетті.
«Шымфарм» емханасының бас дәрігері Айдана Сейткалиқызы акция мақсатын былайша түсіндірді: «Көпшілік адамдар емханаға тек нақты шағыммен, яғни ауырғанда ғана келеді. Ал бізде мақсат — адамдарды тексерілуге мотивациялау, олардың денсаулық туралы ойлауын күнделікті дағдыға айналдыру. Қан қысымының жоғарылауын немесе қандағы қанттың ауытқуын дер кезінде байқаса, адам асқынулардың алдын ала алады, уақытын да, денсаулығын да сақтайды». Оның айтуынша, тек бір акция барысында ғана бірнеше адамда алаңдататын көрсеткіштер анықталып, олар тиісті мамандарға жолданды.
Іс-шараға қатысқан 58 жасар Рысты Дүйсекова өз əсерін бөлісті: «Мен бұрын да қан қысымым бар деп күдіктеніп жүрдім, бірақ емханаға баруға үнемі уақытым болмайды немесе «кейін барармын» деп жалтарып жүрдім. Ал бүгін сауда орталығына кіріп бара жатып, тоқтап тексеріліп алдым. Дәрігер маған нақты ұсыныстар берді, керек болса маманға жолдама жазуға дайын екенін айтты. Мұндай мүмкіндік өте ыңғайлы».
ӘМСҚ қоры Шымкент филиалының басшысы Серік Омаров іс-шараның тек медициналық емес, сонымен бірге ақпараттық маңызы бар екенін атап өтті: «Бүгінгі таңда халықтың бір бөлігі әлі де ОСМС жүйесінің мүмкіндіктерін толық пайдаланбайды. Біреулер қандай дәрігерге баруға болатынын білмесе, енді біреулер жүйеге тіркелмеген. Акция барысында біз осы олқылықтарды толтыруға тырысамыз». Оның деректеріне сүйенсек, Шымкентте ОСМС жүйесіне қамтылу деңгейі соңғы екі жылда айтарлықтай өскен, алайда хабардарлықты арттыру жұмысы жалғасуда.
Бұл бастаманың маңыздылығын аймақтық аурулардың статистикасы анық дәлелдейді. Шымкент — Қазақстанның ең ірі қалаларының бірі, халқы екі миллионнан асады. Жылдам өсіп жатқан мегаполисте медициналық инфрақұрылымға деген сұраныс та қарқынды ұлғаюда. Алдын алу тексерулерін емханалардан тыс жерлерде, халықтың күн сайын баратын кеңістіктерінде ұйымдастыру — бұл батыс елдерінде «pop-up clinic» немесе «community health outreach» деп аталатын тәжірибенің отандық нұсқасы. Оның тиімділігі дүние жүзінде дәлелденген: адамдар емханаға арнайы бармаса да, ыңғайлы жерде тексерілуге дайын болады.
Алдағы уақытта осындай акцияларды жиілету мен кеңейту жоспарланып отыр. ӘМСҚ қорының деректері бойынша, «Денсаулық аралшығы» форматы Шымкенттің әртүрлі ауданларын қамтуды күшейтеді — тек сауда орталықтарында ғана емес, тұрғын үй кешендерінің алаңдарында, мектептер мен кәсіпорындарда да өткізілетін болады. Бұл шара денсаулық сақтаудың профилактикалық бағытын нығайтудағы кешенді стратегияның бір буыны ретінде қарастырылуда. Мамандар жыл соңына дейін он мыңнан астам шымкенттіктің мұндай акцияларға қатысатынын болжайды.
Медицина ғылымдары кандидаты, профилактикалық медицина маманы Гүлнар Бекова алдын алу акцияларының маңызын ғылыми тұрғыдан бағалады: «Қан қысымы мен қандағы қантты бақылаудың тұрақтылығы — бұл адамның өз денсаулығына жауапкершілігінің ең қарапайым, бірақ ең тиімді белгісі. Жүрек соғысы немесе инсульт кейде жылдар бойы «үнсіз» дамиды. Ал ерте диагностика бұл процесті тоқтатуға немесе бәсеңдетуге мүмкіндік береді. Сондықтан мұндай акциялар — тек іс-шара ғана емес, қоғамдық денсаулықтың нақты инвестициясы».
«Денсаулық аралшығы» акциясы — медицинаның халыққа бет бұруының айқын үлгісі. Бюрократиялық кедергілерді, кезек күтуді, уақыт тапшылығын айналып өтіп, дәрігер мен пациент тікелей диалогқа кіріскен кезде, нәтиже де нақты болады. Шымкентте туындаған бұл тәжірибе еліміздің басқа қалалары үшін де үлгі бола алатынын уақыт өзі дәлелдейді.